دگرگونی ها و مخاطرات آب و هوایی

چکیده یکی از ویژگی‌های بارش دگرگونی‌های درازمدت آن در راستای زمان است. با نگرش به پیچیدگی‌های رفتار بارش به‌کارگیری روش‌های غیرخطی می‌تواند سبب شود تا شناخت بهتری از این پدیده به دست آید. ازاین‌رو در این پژوهش کوشش شده است تا با به‌کارگیری الگوهای چندجمله‌ای در کنار روش خطی روند فراوانی بارش سالانه‌ی شمال باختری ایران در دوره آماری 1970 تا 2013 میلادی بررسی شود. همچنین برای کاهش اثر وردایی و افت‌وخیز‌ها بر روند از تبدیل موجک گسسته استفاده‌شده است. سری زمانی مورد استفاده برای بررسی روند از داده‌های شبکه‌ای بارش روزانه‌ی شمال باختری ایران از تاریخ 1/1/1970 تا 31/12/2013 (16071 روز) به‌دست‌آمده است. داده‌های شبکه‌ای یادشده نیز دستاورد میان‌یابی بارش روزانه با روش کریجینگ در دستگاه مختصات لامبرت مخروطی هم‌شکل هستند. یافته‌ها نشان داد که فراوانی بارش سالانه در شمال باختری ایران، در دوره موردبررسی از یک الگوی درجه 3 پیروی می‌کند؛ به‌گونه‌ای که میانگین فراوانی بارش سالانه در دهه‌ی نخست (1970 میلادی) با شتاب زیاد افزایش‌یافته است. از سال‌های نخستین دهه‌ی 80 روند کاهشی معنی‌داری در داده‌ها شکل‌گرفته و نزدیک به 3 دهه شمار روزهای بارشی در حال کاهش بوده است. بااین‌همه در سال‌های پایانی بار دیگر روند افزایشی آغازشده و فراوانی بارش سالانه روبه افزایش رفته است. همچنین یافته‌ها نشان داد که تجزیه داده‌ها با تبدیل موجک همگام با حفظ میانگین و رفتار درازمدت در مؤلفه تقریب، وردایی و افت‌وخیزهای بارش را نیز از این مؤلفه پالایش کرده است. ازاین‌رو مؤلفه بسامد پایین به‌دست‌آمده از تجزیه سری نماینده شایسته‌ای برای برآورد روند است.

چکیده گندم مهمترین محصول زراعی کشور است و نقش مهمی در تأمین تغذیه مردم دارد اگر بتوان با نیازمندی‌های اقلیمی این محصول، مناطق مناسب کشت گندم را شناسایی کرد می‌توان به عملکرد بیشتری در واحد سطح دست یافت. در این پژوهش با استفاده از داده‌های اقلیمی 20 ساله (1377-1396) که بر این‌اساس میانگین متغیرهای اقلیمی10ماه-ازسال(مهر،آبان،آذر،دی،بهمن،اسفند،فروردین، اردیبهشت،خرداد،تیر) در نظر گرفته شده است و با استفاده از پارامترهای مورد استفاده در این پژوهش (میانگین ماهانه حداقل و حداکثر دما، میانگین ماهانه دما، میانگین کل10 ماه دما، میانگین حداقل و حداکثر رطوبت، میانگین ماهانه رطوبت، میانگین کل 10 ماه رطوبت، میانگین ماهانه بارش، میانگین کل بارش 10 ماه، تعداد ساعات آفتابی، GDD)، به بررسی مکان‌های مناسب کشت گندم در استان لرستان پرداخته شد. پس از تجزیه و تحلیل و داده‌ها (با استفاده از میان یابی و روش کریجینگ) برای هر ایستگاه به وسیله تحلیل خوشه‌ای نواحی مناسب کشت در استان لرستان شناسایی و طبقه بندی شد و برای هر متغیر اقدام به ترسیم نقشه گردید. با ترسیم نمودار درختی برای داده ها و با برش درخت خوشه بندی، از طریق فاصله اقلیدسی، در رابطه با نیازهای اقلیمی مطلوب برای کشت گندم، چهار طبقه‌بندی برای استان لرستان ترسیم شد. نتایج نشان داد که مناطق مناسب کشت گندم از نظر همه عناصر اقلیمی در طبقات دوم و سوم و چهارم (بروجرد، ازنا، الیگودرز، درود، کوهدشت و بخش‌هایی از خرم آباد، الشتر، نورآباد) قرار دارند و طبقات ضعیف کشت گندم از نظر بارش و رطوبت در طبقه اول (پلدختر) و بخش‌های جنوبی خرم آباد قرار دارند.

چکیده بارش یکی از متغیرترین و پیچیده‌ترین عناصر اقلیمی است. دست یافتن به چگونگی رفتار این عنصر اقلیمی یکی از مباحث جالب توجه برای پژوهشگران علوم مختلف مانند هیدرولوژی و اقلیم‌شناسی است. از ابزارهای مفید جهت شناخت رفتار این عنصر پیچیده، استفاده از تکنیک‌های آماری است. در این راستا، در پژوهش حاضر علاوه بر ابزارهای آماری در تحلیل روند، از تکنیک تحلیل عاملی دوران یافته به روش درستنمایی بیشینه جهت شناخت پارامتر غالب بر رژیم بارش ماهانه ایستگاه همدید رشت استفاده شده است. بدین منظور از آمار بارش روزانه ایستگاه رشت برای سال-های 1961 تا 2005 استفاده شده است. برای شناسایی رژیم بارشی رشت ابتدا تعداد روزهای با بارش مساوی و بالاتر از 1، 5، 10، 20، 30، 40،50 و 100 میلی‌متر برای هر ماه، طی 45 سال استخراج شد. مطالعه روند دهه‌ای بارش با استفاده از آزمون پیرسون، اسپیرمن و من-کندال حاکی از وجود روند منفی معنی‌دار در دهه سوم ماه تیر و در دهه چهارم ماه اسفند و روند مثبت معنی‌دار در دهه سوم دی و دهه اول بهمن است. در مقیاس فصلی تنها در دهه دوم فصل زمستان روند منفی معنی‌دار آشکار شد. همچنین مطالعه روند رفتار بلند مدت (45 ساله) سری‌های زمانی تعداد روزهای بارشی، 1، 5، 10، 20، 30، 40، 50، 100 میلی‌متر گویای وجود روند کاهشی معنی‌دار در تعداد روزهای با بارش‌ مساوی و بالاتر از 1 میلی‌متر در ماه‌های فروردین و مهر و تعداد روزهای با بارش‌ مساوی و بالاتر از 30 و 40 میلی‌متر در ماه خرداد است.