دگرگونی ها و مخاطرات آب و هوایی

چکیده در این پژوهش تغییرات خشکسالی ایران با استفاده از داده‌های بارش 100 ایستگاه سینوپتیک و شاخص بارش استاندارد (SPI) برای بازه زمانی 1990 تا 2020 مطالعه شد. سپس الگوی جوی موثر بر رخداد خشکسالی‌ها تحلیل همدیدی شد. نتایج نشان داد که تعداد سال‌های همراه با خشکسالی‌ و شدت آن در کشور طی دوره مورد مطالعه افزایش یافته است. شدت و گستره مکانی خشکسالی در فصل زمستان بیشتر از فصل پاییز افزایش بوده است. در دهه 90 گستره ترسالی بیشتر از خشکسالی بوده است. با شروع دهه دوم (2010-2000) شدت و گستره مکانی خشکسالی و تعداد خشکسالی‌ها افزایش یافته است. این روند تا سال 2016 تداوم داشته است بطوریکه شدیدترین خشکسالی‌های کشور طی دهه اخیر به وقوع پیوسته است. افزایش گستره خشکسالی در فصل زمستان (ماه ژانویه و مارس) طی دهه اخیر مشهودتر است. مسلما این شرایط ناشی از تغییرات آب و هوایی و تغییر در رفتار الگوهای گردشی بوده است. از لحاظ همدیدی نیز شدیدترین خشکسالی‌های کشور در دوره سرد سال زمانی رخ می‌دهد که پرفشار جنب حاره تا عرض 30 درجه شمالی گسترش یابد. در این صورت شرایط پایداری به دلیل عدم شرایط صعود و عبور امواج بارشی حاکم می‌شود. به طور کلی خشکسالی‌های کشور طی دوره مورد مطالعه افزایش یافته است و گستره مکانی خشکسالی‌ها تحت تاثیر موقعیت مکانی پرفشار جنب حاره‌ای قرار دارد.

چکیده این پژوهش به شناسایی الگوهای همدید منجر به بارش­های شدید و فراگیر طی بازه زمانی 16-31 مارس 2019 در ایران می پردازد. بدین منظور از داد­ه­های زمینی و جو بالا استفاده شده است. داده­های زمینی شامل مقادیر بارش­ ایستگاه­های مناطق سیل زده کشور است. داده­های جو بالا شامل الگوهای جوی پایگاه داده ECMWF می باشد. طی بازه زمانی مورد مطالعه سه سامانه بارشی منجر به بارش­های سنگین در کشور بررسی شد. یافته­ها نشان داد در تمام سامانه­های بارشی استقرار کم­ارتفاع بریده نقش بیشتری در بارش­های سنگین داشته است. در سامانه اول که همزمان است با بارش­های سیل­آسا در استان گلستان(آق قلا) عبور سامانه کم فشار دینامیکی و گردش چرخندی آن منجر به آغاز بارش­­ها در منطقه شده است. همزمان با قرار گرفتن سامانه چرخندی برروی دریای خزر سرعت آن کاهش یافته و تحت تاثیر گرادیان فشار، جریانات مرطوب در تراز پایین جو به سواحل جنوبی و شرقی دریا رسیده است. اوج بارش­های سنگین زمانی رخ می­دهد که کم­ارتفاع بریده برروی دریای خزر مستقر شده است. به طور کلی بارش­های سنگین در این ناحیه پشت جبهه سرد رخ می دهد که با تشدید گرادیان فشار بین پرفشار سیبری و کم فشار مذکور(کم فشار بریده) تحت تاثیر همرفت وزشی رطوبت زیادی از سمت دریا به استان گلستان انتقال می یابد. ساز و کار اصلی در سامانه­های دوم و سوم نیز نتیجه ادغام کم فشار سودانی و مدیترانه­ای است. استقرار سامانه بندالی در ترازهای میانی و تشکیل کم­ارتفاع بریده با ماندگاری چند روز با انتقال رطوبت از منابع مختلف، بارش­های سنگین غرب ایران را رقم­زده است.