دگرگونی ها و مخاطرات آب و هوایی

چکیده پهنه‌بندی خرده نواحی اقلیمی و شناخت مهم‌ترین عوامل و عناصر تأثیرگذار بر هر ناحیه، یکی از راه‌های شناخت خرده نواحی اقلیمی است. برای دریافت شناخت صحیح و جامع از خرده نواحی اقلیمی ایران مرکزی، پهنه‌بندی اقلیمی با روش‌های نوین آماری مانند تحلیل عاملی و خوشه‌بندی انجام شد. به این منظور، تعداد 15 متغیر اقلیمی از 15 ایستگاه سینوپتیک ایران مرکزی انتخاب گردید. نتایج بررسی با روش تحلیل عاملی نشان داد: که اقلیم منطقه مورد مطالعه متأثر از چهار عامل است که این عوامل به ترتیب اهمیت عبارت‌اند از: بارش، دما، رطوبت و توفان تندری. در بین کلیه عوامل اقلیمی استخراجی، عامل بارشی با تبیین 081/35 درصد واریانس کل داده‌ها، مهم‌ترین نقش را در تعیین خرده نواحی اقلیمی منطقه داشته است. در کل این چهار عامل حدود 207/86 درصد رفتار اقلیمی را در منطقه ایران مرکزی توجیه نموده‌اند. نتایج حاصله از تحلیل خوشه‌ای، روی چهار عوامل اقلیمی وجود چهار خرده نواحی اقلیمی را در منطقه موردمطالعه نشان داد.

چکیده بارش یکی از متغیرترین و پیچیده‌ترین عناصر اقلیمی است. دست یافتن به چگونگی رفتار این عنصر اقلیمی یکی از مباحث جالب توجه برای پژوهشگران علوم مختلف مانند هیدرولوژی و اقلیم‌شناسی است. از ابزارهای مفید جهت شناخت رفتار این عنصر پیچیده، استفاده از تکنیک‌های آماری است. در این راستا، در پژوهش حاضر علاوه بر ابزارهای آماری در تحلیل روند، از تکنیک تحلیل عاملی دوران یافته به روش درستنمایی بیشینه جهت شناخت پارامتر غالب بر رژیم بارش ماهانه ایستگاه همدید رشت استفاده شده است. بدین منظور از آمار بارش روزانه ایستگاه رشت برای سال-های 1961 تا 2005 استفاده شده است. برای شناسایی رژیم بارشی رشت ابتدا تعداد روزهای با بارش مساوی و بالاتر از 1، 5، 10، 20، 30، 40،50 و 100 میلی‌متر برای هر ماه، طی 45 سال استخراج شد. مطالعه روند دهه‌ای بارش با استفاده از آزمون پیرسون، اسپیرمن و من-کندال حاکی از وجود روند منفی معنی‌دار در دهه سوم ماه تیر و در دهه چهارم ماه اسفند و روند مثبت معنی‌دار در دهه سوم دی و دهه اول بهمن است. در مقیاس فصلی تنها در دهه دوم فصل زمستان روند منفی معنی‌دار آشکار شد. همچنین مطالعه روند رفتار بلند مدت (45 ساله) سری‌های زمانی تعداد روزهای بارشی، 1، 5، 10، 20، 30، 40، 50، 100 میلی‌متر گویای وجود روند کاهشی معنی‌دار در تعداد روزهای با بارش‌ مساوی و بالاتر از 1 میلی‌متر در ماه‌های فروردین و مهر و تعداد روزهای با بارش‌ مساوی و بالاتر از 30 و 40 میلی‌متر در ماه خرداد است.

چکیده عوارض توپوگرافی و پو­شش­های متنوع سطوح طبیعی از مهم­ترین عوامل تاثیر­گذار بر اقلیم و نوع اقلیمی در هر پهنه­ی جغرافیایی است. از سوی دیگر، شرایط اقلیمی هرمحل در پراکندگی انسان، حیوان و گیاه نقش مهمی را ایفا می­کند لذا هرگونه فعالیت یا برنامه­ریزی در زمینه­های مختلف اقتصادی، کشاورزی، صنعتی و.. در سطح بدون شناخت ویژگی­های اقلیمی امکان پذیر نمی­باشد. با توجه به پهناوری ایران مرکزی، تنوع آب­وهوایی زیادی در این ایران­مرکزی وجود دارد. در این پژوهش، برای شناسایی خرده نواحی آب وهوایی این منطقه، از روش­های آماری تحلیل عاملی و تحلیل خوشه­ای با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی استفاده شده است. بدین منظور 5 متغیر آب­وهوایی از7 ایستگاه هواشناسی ایران مرکزی در یک دوره آماری 30 ساله  (1987-2016) انتخاب شده است. متناسب با فاصله­های ایستگاه­ها و تغییرات مکانی متغیرهای انتخابی، شبکه­ای به ابعاد 15×15 کیلومتر بر روی ایران مرکزی گسترانده شد. با استفاده از روش کریجینگ مقادیر 5 متغیر برآورد گردید. به منظور کاهش ابعاد ماتریس داده­ها از روش تحلیل عاملی با چرخش واریماکس (عمودی) و از روش تحلیل خوشه­ای پایگانی به طریق وارد جهت تعیین خرده نواحی آب­وهوایی استفاده شد و نقشه­های مربوط با استفاده از GIS ترسیم گردید. یافته­های این پژوهش نشان می­دهد که خرده­نواحی آب­وهوای ایران مرکزی ساخته چهار عامل به ترتیب رطوبت، ساعات آفتابی، بارش و ابرناکی است که 75/0 درصد واریانس متغیرهای اولیه را تشکیل می­دهد. بارزترین ویژگی اصلی در تقسیم­بندی خرده­نواحی آب­وهوایی ایران مرکزی  به ترتیب اهمیت بارش، رطوبت ، ابرناکی و ساعات آفتابی است. با استفاده از تحلیل خوشه­ای که بر روی متغیرهای مورد نظر که بر روی چهار عامل انجام شد و براساس امتیازات عاملی، وجود چهار خرده نواحی آ­ب­وهوایی در ایران مرکزی مشخص می­شود.