دگرگونی ها و مخاطرات آب و هوایی

چکیده هدف این تحقیق بررسی تغییرات همدید سامانه مونسون جنوب­شرق ایران است. از آنجائیکه بارش مبین ناپایداری و ورود رطوبت است، بارش­های فراگیر منطقه به عنوان مبنایی برای گسترش مونسون به داخل ایران در نظر گرفته شد. داده­های تحقیق شامل داده­های بارش ایستگاه­های سینوپتیک و باران­سنجی و داده­های NCEP-NCAR می­باشند. برای ترسیم نقشه­ها از نرم­افزار Grads استفاده شد. نتایج نشان داد که در سطح زمین استقرار کم­فشار گسترده­ای روی خلیج­فارس و پاکستان و گسترش زبانه­ی پرفشار ترکیه به صورت یک تراف در امتداد زاگرس بانی گسترش مونسون می­باشد. در تراز 500 ه پ در رخدادهای 1، 2 و 4 ایجاد تراف و قرارگیری نواحی شرقی کشور در جلوی آن و در رخداد سوم گسترش زبانه­ی کم­ارتفاع روسیه به صورت سردچال بر روی افغانستان سبب نفوذ سامانه مونسون به داخل ایران شده­است. نیمرخ اُمگای منطقه نیز بیانگر استقرار اُمگای منفی در این هنگام است. خطوط جریان رخدادهای 1، 2 و 4 استقرار سامانه چرخندی بر روی اقیانوس هند و رخداد 3 تشکیل مرکز چرخندی بر روی افغانستان را زمینه­ساز گسترش سامانه مونسون نشان داد. رخدادهای 1، 2 و 4 از سامانه­های رطوبتی مشترکی که از هند سرچشمه می­گیرند، تغذیه شده­اند در حالیکه رطوبت رخداد 3 از افغانستان تأمین شده که در واقع زبانه رطوبتی است که از طریق هند به آسیای میانه نفوذ کرده است. همچنین گسترش مونسون همراه با تاوایی مثبت در سطح زمین و تاوایی منفی در تراز 500 ه پ است.

چکیده هدف اصلی این پژوهش پایش تالاب میانکاله طی یک دوره زمانی 42 ساله با استفاده از RS & GIS می باشد. برای رسیدن به این هدف از مجموعه تصاویر ماهواره LANDSAT و بازدیدهای میدانی استفاده شده است. از RS برای تحلیل یافته ها و از GIS برای ترسیم نقشه ها استفاده گردید. نتایج نشان می دهند تداوم حیات خلیج و تالاب میانکاله به‌شدت تحت‌تاثیر نوسانات تراز دریای کاسپین قرار دارد. برپایه یافته های پژوهش مشخص شد که از سال 1987-1977 حدود 2/123 کیلومترمربع، از سال 1996-1987، 1/51 کیلومترمربع به گستره تالاب افزوده شده که گویای به زیر آب رفتن و فرسایش زمین های خشک شده پیشین می باشد. اما از سال 2003-1996، 6/15 کیلومترمربع و از سال 2015-2003، 8/51 کیلومترمربع رسوب گذاری و خشکی زایی رخ داده است. همچنین، طی سال های 2019-2015، 1/97 کیلومترمربع رسوب گذاری و حدود 11/0 فرسایش صورت گرفته است. در مجموع از سال 1977 تا 2019 میزان خشکی زایی و فرسایش به ترتیب 79/164 و 36/175 کیلومترمربع بوده است.

چکیده در این پژوهش تغییرات خشکسالی ایران با استفاده از داده‌های بارش 100 ایستگاه سینوپتیک و شاخص بارش استاندارد (SPI) برای بازه زمانی 1990 تا 2020 مطالعه شد. سپس الگوی جوی موثر بر رخداد خشکسالی‌ها تحلیل همدیدی شد. نتایج نشان داد که تعداد سال‌های همراه با خشکسالی‌ و شدت آن در کشور طی دوره مورد مطالعه افزایش یافته است. شدت و گستره مکانی خشکسالی در فصل زمستان بیشتر از فصل پاییز افزایش بوده است. در دهه 90 گستره ترسالی بیشتر از خشکسالی بوده است. با شروع دهه دوم (2010-2000) شدت و گستره مکانی خشکسالی و تعداد خشکسالی‌ها افزایش یافته است. این روند تا سال 2016 تداوم داشته است بطوریکه شدیدترین خشکسالی‌های کشور طی دهه اخیر به وقوع پیوسته است. افزایش گستره خشکسالی در فصل زمستان (ماه ژانویه و مارس) طی دهه اخیر مشهودتر است. مسلما این شرایط ناشی از تغییرات آب و هوایی و تغییر در رفتار الگوهای گردشی بوده است. از لحاظ همدیدی نیز شدیدترین خشکسالی‌های کشور در دوره سرد سال زمانی رخ می‌دهد که پرفشار جنب حاره تا عرض 30 درجه شمالی گسترش یابد. در این صورت شرایط پایداری به دلیل عدم شرایط صعود و عبور امواج بارشی حاکم می‌شود. به طور کلی خشکسالی‌های کشور طی دوره مورد مطالعه افزایش یافته است و گستره مکانی خشکسالی‌ها تحت تاثیر موقعیت مکانی پرفشار جنب حاره‌ای قرار دارد.

چکیده عوارض توپوگرافی و پو­شش­های متنوع سطوح طبیعی از مهم­ترین عوامل تاثیر­گذار بر اقلیم و نوع اقلیمی در هر پهنه­ی جغرافیایی است. از سوی دیگر، شرایط اقلیمی هرمحل در پراکندگی انسان، حیوان و گیاه نقش مهمی را ایفا می­کند لذا هرگونه فعالیت یا برنامه­ریزی در زمینه­های مختلف اقتصادی، کشاورزی، صنعتی و.. در سطح بدون شناخت ویژگی­های اقلیمی امکان پذیر نمی­باشد. با توجه به پهناوری ایران مرکزی، تنوع آب­وهوایی زیادی در این ایران­مرکزی وجود دارد. در این پژوهش، برای شناسایی خرده نواحی آب وهوایی این منطقه، از روش­های آماری تحلیل عاملی و تحلیل خوشه­ای با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی استفاده شده است. بدین منظور 5 متغیر آب­وهوایی از7 ایستگاه هواشناسی ایران مرکزی در یک دوره آماری 30 ساله  (1987-2016) انتخاب شده است. متناسب با فاصله­های ایستگاه­ها و تغییرات مکانی متغیرهای انتخابی، شبکه­ای به ابعاد 15×15 کیلومتر بر روی ایران مرکزی گسترانده شد. با استفاده از روش کریجینگ مقادیر 5 متغیر برآورد گردید. به منظور کاهش ابعاد ماتریس داده­ها از روش تحلیل عاملی با چرخش واریماکس (عمودی) و از روش تحلیل خوشه­ای پایگانی به طریق وارد جهت تعیین خرده نواحی آب­وهوایی استفاده شد و نقشه­های مربوط با استفاده از GIS ترسیم گردید. یافته­های این پژوهش نشان می­دهد که خرده­نواحی آب­وهوای ایران مرکزی ساخته چهار عامل به ترتیب رطوبت، ساعات آفتابی، بارش و ابرناکی است که 75/0 درصد واریانس متغیرهای اولیه را تشکیل می­دهد. بارزترین ویژگی اصلی در تقسیم­بندی خرده­نواحی آب­وهوایی ایران مرکزی  به ترتیب اهمیت بارش، رطوبت ، ابرناکی و ساعات آفتابی است. با استفاده از تحلیل خوشه­ای که بر روی متغیرهای مورد نظر که بر روی چهار عامل انجام شد و براساس امتیازات عاملی، وجود چهار خرده نواحی آ­ب­وهوایی در ایران مرکزی مشخص می­شود.

چکیده کاربرد جهانی زمین و الگوی پوشش زمین در سالیان گذشته بسیار تغییر کرده است که تأثیر مستقیم یا غیرمستقیم بر تغییرات آب و هوایی به‌طور چشمگیری در مقیاس‌های منطقه‌ای و جهانی اعمال می‌کند. هدف از این مطالعه تجزیه و تحلیل تأثیرات تغییر کاربری اراضی بر آب و هوا از طریق پیوند دادن آنها با دما با استفاده از تحلیل مکانی - زمانی و روش آماری است. روابط بین تغییرات مشاهده‌شده در کاربری زمین و فراسنج‌های دمایی در شهر خوی از سال 1987 تا 2017 مورد بررسی قرار گرفت. نتایج ویژگی‌های زیر را نشان داد: (1) کاربری مناطق ساخته‌شده در شهر خوی در دوره 30 ساله به میزان 19328 هکتار (74/20%) افزایش یافته است (2) روند تغییرات 2 فراسنج دمایی در دوره 1987-2017 در شهر خوی صعودی و افزایشی است و اما در دمای میانگین چندان صعودی نیست (3) ارتباط مثبت فراسنج های دمای حداقل و حداکثر در این شهر با افزایش مناطق ساخته شده در بازه زمانی مورد مطالعه وجود دارد اما در دمای میانگین این ارتباط به‌صورت منفی مشاهده شد.

چکیده از ویژگی‌های اقلیمی دما، رخداد فرین‌های دمایی است که می‌تواند اثرات قابل توجهی بر عرصه‌های زیستی و غیرزیستی داشته باشد. در این پژوهش مشخصات توصیفی (آماری) روز های گرم فراگیر در سواحل خلیج فارس بررسی شده است. در این راستا ویژگی‌های عمومی دما (میانگین و ضریب تغییرات) 12 ایستگاه همدیدی سواحل خلیج فارس (استان های خوزستان، بوشهر و بندرعباس) از سال 1961 تا انتهای سال 2018 مورد بررسی قرار گرفت. در بررسی مشخصات عمومی ( میانگین و ضریب تغییرات) دمای روزانه برای هر 12 ایستگاه‌ به طور تقریبی با افزایش میانگین دما میزان ضریب تغییرات دما کاهش می‌یابد. با نگاهی دقیق‌تر به وضعیت دما - ضریب تغییرات دما همه ایستگاه‌های مورد بحث می‌‌توان دریافت که بیشینه ضریب تغییرات دما در دی ماه می‌باشد. علاوه براین تیر ماه، به‌عنوان گرم‌ترین ماه سال با ضریب تغییرات کمینه همراه بوده است. همچنین در این پژوهش دمای فرین برای هر روز دمایی تعریف شده است که بالاتر از میانگین صدک 75ام مشاهدات در هر ایستگاه و در همان روز باشد. همچنین روز توأم با دمای فرین فراگیر به روزی اطلاق شد که دمای فرین حداقل در 50 درصد ایستگاه ها رخ داده باشد. شمار روز های گرم فراگیر در محدوده مورد مطالعه 554 روز است که 291 روز آن در فصل گرم و 263 روز نیز در فصل سرد سال روی داده است.

چکیده تغییرات در منابع آبی و به دنبال آن ساختار اکوسیستم‌ها، می‌تواند در جوامع انسانی اثر نامطلوبی داشته باشد. این آثار می‌تواند در مسائل امنیتی، تأمین نیازهای اساسی و روابط اجتماعی و فرهنگی بروز کند. در این زمینه، خشک شدن دریاچه ارمیه اثرات زیانباری بر ساختار اقتصادی و اجتماعی و محیطی و سیاسی-مدیریتی کشور خواهد داشت.
مقاله حاضر با روش توصیفی-تحلیلی بدنبال تبیین فضایی پیامدهای خشک شدن دریاچه ارومیه و راهبردهای احیاء دریاچه است. گردآوری داده‌ها بصورت مطالعات پیمایشی و کتابخانه‌ای انجام شد. جامعه آماری تحقیق در قالب پنل نخبگان شامل 60 نفر(30 متخصص و 30 مسئول اجرایی) است، که با روش نمونه گیری گلوله برفی انتخاب شدند. برای تحلیل داده‌ها از رویکرد اثرات متقابل ساختاری با نرم‌افزار Mic Mac و رویکرد اثرات متقابل تعاملی با نرم‌افزار Scenario Wizard استفاده شد.
یافته‌های تحقیق نشان داد که طبق خروجی رویکرد اثرات متقابل ساختاری متغیرهای کاهش منابع آب و خاک، شکل گیری اختلافات قومی، رکود قیمت مسکن و زمین، کاهش فرصت‌های سرمایه‌گذاری، کاهش تولید و درآمد، کاهش قدرت خرید مردم، آﺳﯿﺐ ﺑﻪ ﯾﮑﭙﺎرﭼﮕﯽ و ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻣﻠﯽ، سهم خواهی براساس قدرت و گستردگی قومیتی و شکاف اجتماعی-سیاسی، چالش در ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ کالبدی-ﻓﻀﺎیی، اﻓﺰاﯾﺶ ﺑﯿﮑﺎری، ﮐﺎﻫﺶ ورود ﮔﺮدﺷﮕﺮ به عنوان پیامدهای اصلی خشک دن دریاچه ارومیه می باشد. همچنین طبق خروجی رویکرد اثرات متقابل تعاملی بمنظور احیاء دریاچه ارومیه، سازماندهی و بهبود قوانین و مقررات موجود مرتبط؛ توقف سدسازی؛ اجرای طرح‌های آبخیزداری؛ تثبیت کانون‌های تولید گردوغبار؛ تعیین الگوی کشت؛ ارتقای آگاهی مردم در مورد ارزش‌ها و تهدیدات دریاچه می‌تواند در احیاء دریاچه ارومیه موثر واقع شود.

چکیده در این پژوهش داده های ساعتی دمای نقطه شبنم مربوط به ۱۶۲ ایستگاه همدید کشور، طی دوره ۱/۱/ ۱۹۵۱ تا ۳۱/۱۲/۲۰۱۰ معادل ۶۰ سال، از پایگاه داده سازمان هواشناسی کشور برداشت شد. داده­های دمای نقطه شبنم ساعتی شامل ۸ زمان بوقت گرینویچ و میانگین روزانه است و بصورت آرایه­ای سه بُعدی، به ابعاد ۱۶۲×۹×۲۱۹۱۵ در محیط نرم افزار متلب آرایش داده شد. به منظور ارزیابی رفتار دمای نقطه شبنم، از آزمون روند رگرسیون خطی و شگرد تحلیل فراوانی بهره گرفته شد. برای ارزیابی روند از میانگین هموار شده داده­های ساعتی و برای تحلیل فراوانی از متوسط روزانه دمای نقطه شبنم استفاده شد. در تحلیل فراوانی، دوره آماری بر حسب تقویم میلادی به ۶ دهه تفکیک و سپس با استفاده از تابع هیستوگرام نرم افزار متلب، فراوانی و درصد فراوانی داده های مورد نظر محاسبه شد. توزیع فراوانی دمای نقطه شبنم دهه اول با دهه­های بعدی با هم مقایسه شد. سپس به منظور آشکارسازی چگونگی تغییر توزیع فراوانی، تفاضل درصد توزیع فراوانی هر دهه محاسبه و تغییرات حاصل در رفتار توزیع فراوانی متوسط دمای نقطه شبنم بررسی گردید.
بررسی دهه به دهه متوسط روزانه دمای نقطه شبنم نشان داد که منحنی توزیع فراوانی دمای نقطه شبنم در کشور طی چند دهه گذشته به سمت دماهای پایین­تر جابجا شده است. بطوریکه متوسط دمای نقطه شبنم روزانه در دهه اول از حدود ۶ به کمتر از ۴ درجه سلسیوس در دهه ششم کاهش یافته است. آزمون روند نیز نشان داد که دمای نقطه شبنم در ساعات ۱۸، ۲۱ و ۰۰، روند افزایشی ضعیفی داشته در حالیکه در ساعات ۰۳، ۰۶، ۰۹، ۱۲ و ۱۵ و میانگین روزانه، با شیبی تند، روند کاهشی قابل توجهی را نشان می دهد. این رفتار کاهشی با افت ناگهانی در اواخر دهه ۶۰ خورشیدی همراه شده، که می تواند نشانه­ای از خشک­تر شدن محتوای رطوبتی هواسپهر ایران باشد.

چکیده خشکسالی یکی از بزرگترین بلایای طبیعی محسوب می‌شود که فراوانی آن به‌ویژه در مناطق خشک و نیمه‌خشک بسیار زیاد می-باشد. دستگاه‌های پایش از ابزارهای لازم برای مدیریت خشکسالی هستند. با این سامانه‌ها است که می‌توان از شدت و توسعه مکانی خشکسالی آگاهی یافت که معمولاً با شاخص‌های خشکسالی این مهم به انجام می‌رسد. در پژوهش حاضر از شاخص-هایRAI ,SPI ,PN و DI برای بیان کمی خشکسالی و پهنه‌بندی آن در تعداد شش ایستگاه هواشناسی در سطح استان بوشهر استفاده شد. ابتدا داده‌های هواشناسی بارندگی در طول دوره آماری 28 ساله (1395-1368) از ایستگاه‌های منتخب جمع‌آوری شد. سپس هر یک از شاخص‌ها محاسبه و شدت خشکسالی برای دوره آماری مورد بررسی قرار گرفت. برای انتخاب مناسب‌ترین نمایه از ضریب تعیین R2 استفاده گردید و در نهایت به‌منظور بررسی خشکسالی‌ها، نقشه‌های پهنه‌بندی با روش کریجینگ تهیه شد. نتایج نشان داد که در اکثر ایستگاه‌ها زوج نمایه‌ها از همبستگی بالایی نسبت به هم برخوردار هستند. همچنین نتایج پهنه-بندی حاکی از آن بود که پهنه‌بندی خشکسالی در همه‌ شاخص‌ها از روند منظمی در طی دوره‌ی مورد مطالعه تبعیت نمی‌کند. طبق پهنه‌بندی بیش‌ترین شدت خشکسالی‌ها مربوط به سال‌های (1378-1368) در ایستگاه‌های دیلم، برازجان، چاهکوتاه و بوشهر مشاهده شده است. در تمامی ایستگاه‌ها شاخص‌هایPN و SPIخشکسالی‌ها را بهتر از دیگر ایستگاه‌ها نشان می‌دهد، و همچنین شاخص RAI نیز خشکسالی‌های بسیار شدید را بهتر معرفی می‌کند.

چکیده در پژوهش حاضر روند فراوانی، میزان و شدت بارش سامانه های ورودی به جنوب و جنوب غرب ایران بررسی می گردد.برای این منظور، داده های بارش روزانه43 ایستگاه سینوپتیک استان های؛ هرمزگان، بوشهر، خوزستان، ایلام، فارس، کهکیلویه و بویر احمد، چهار محال و بختیاری و لرستان، از سازمان هواشناسی کشور دریافت گردید. پس از آماده سازی داده های دریافتی و انتخاب پایه آماری مشترک، جدول اولیه داده تنظیم و براساس شاخص مورد نظر(وقوع بارش 1 میلی متر و بیشتر، در50 درصد ایستگاه ها، به شرط اینکه، حداقل در 1 ایستگاه بارش 5 میلی متر رخ داده باشد)، فراوانی سامانه ها(سالانه، ماهانه و دوره تدوام)، متوسط سالانه بارش و معدل سالانه بارش سامانه های سالانه، استخراج و مشخص گردید؛ روند فراوانی سالانه سامانه ها و متوسط سالانه بارش طی دوره، روند فراوانی ماهانه سامانه ها در ژانویه، مارس، دسامبر، آوریل و فوریه، روند فراونی سامانه های 1 تا 4 روزه و معدل بارش سامانه های سالانه کاهشی است. اما روند فراوانی سامانه های نوامبر و 5 روزه، افزایشی است. بطور کلی، روند فراوانی سامانه ها و میزان بارش در منطقه مورد مطالعه، کاهشی است.اما روند شدت بارش سامانه ها دارای نظم خاصی نیست، ولی در کل دارای روند کاهشی است.

چکیده امروزه به علت پدیده گرمایش زمین، فراوانی امواج گرمایی و شدت و تداوم آن، پیامدهای مخربی را در طبیعت به جای گذاشته است. هدف این مقاله شناسایی موجهای گرمایی شهرستان زابل و ویژگیهای آماری آنها مانند تداوم، شدت و فراوانی می باشد. بدین منظور داده های دمای کمینه و بیشینه روزانه ایستگاه زابل در بازه زمانی 1961 تا 2015 دریافت و سپس متوسط روزانه دما محاسبه و پایگاه داده ها در نرم افزار متلب تشکیل شد. بدین منظور از آستانه دمایی صدک 95 ام بلند مدت هر روز اقلیمی سال برای شناسایی امواج گرمایی استفاده شد. روزهایی که حداقل 3 روز یا بیشتر دمای متوسط روزانه آن از صدک 95 آن بیشتر بود موج گرمایی تلقی شد. نتایج تجزیه و تحلیل نشان داد در این منطقه موجهای گرمایی کم دوام رخداد بیشتری داشته و امواج گرمایی پرتداوم کمتر رخ داده است. دو موج گرمایی با دوام و ماندگاری طولانی تر مورد واکاوی آماری قرار گرفتند. ماندگارترین امواج گرمایی در منطقه در بازه زمانی، 23/5/1971 تا 30/5/1971 و 19/7/2013 تا 30/7/2013 با تداوم به ترتیب 8 و 12 روز رخ داده اند. نتایج نشان می دهد که امواج گرمایی به عنوان یکی از مخاطرات آب و هوایی در دوره آماری روند افزایشی داشته است.

چکیده پدیده گرد و غبار یکی از مخاطرات اقلیمی مهم در مناطق خشک و نیمه خشک جهان می‌باشد که زیان‌های جانی و مالی برای انسان به همراه دارد. در دهه‌های اخیر به دلیل سوء مدیریت در منابع آبی کشور ایران، گرد وغبارها در برخی مناطق افزایش یافته و شهرها و روستاهای زیادی را تحت تاثیر قرار داده است. یکی از مناطقی که از این پدیده زیانبخش متاثر است استان خوزستان می‌باشد که این مطالعه به بررسی فراوانی وقوع و پهنهبندی گرد و غبارها در این استان می‌پردازد. بدین منظور داده‌های گرد و غبار در 15 ایستگاه سینوپتیک استان برای دوره 1395-1379 از سازمان هواشناسی دریافت شد. در ادامه فراوانی روزهای گرد و غبار هر ایستگاه در فصول مختلف استخراج گردید و تعداد روزهای گرد و غبار در سطح استان با روش توابع چند جمله‌ای مدل اسپیلاین پهنهبندی گردید. نتایج نشان داد فراوانی گرد و غبار فرامحلی و محلی در استان خوزستان به ترتیب 83 و 17 درصد در بازه زمانی مورد مطالعه و در ایستگاه‌های مورد نظر می‌باشد. همچنین در بازه زمانی مذکور ایستگاه صفی‌آباد در شمال استان بیشترین گرد و غبار فرامحلی و ایستگاه بستان در غرب استان بیشترین گرد و غبار محلی را تجربه کردهاند و مناطق شرقی و شمال‌شرقی استان کمترین روزهای گرد و غباری را داشتهاند. سال آبی 88-1387 بیشترین گرد وغبار فرامحلی و سال آبی 82-1381 بیشترین گرد و غبار محلی را تجربه کرده‌اند. همچنین دوره خشک و فصل بهار بیشترین فراوانی وقوع گرد و غبار فرامحلی و محلی را به خود اختصاص داده‌اند.

چکیده در این پژوهش به منظور تعیین و تفکیک تغییرات و روند دمای سینوپ های 3 ساعته در مقیاس ماهانه، فصلی و سالانه، داده های ساعتی ایستگاه سینوپتیک تبریز(با 195768 برداشت داده) طی دوره آماری (1951-2017) استخراج و مورد بررسی قرار گرفت. با استفاده از کد نویسی در نرم افزار Matlab داده های  3ساعته(سینوپ ها) به داده های ساعتی-ماهانه، ساعتی-فصلی و ساعتی-سالانه تبدیل شدند. پس از تهیه پایگاه داده مورد نظر، به منظور شناسایی روند و معنی داری روند تغییرات از روش تحلیل ناپارامتریک من-کندال و نیز برای تعیین شیب خط روند هرکدام از این واحد های زمانی از آزمون تخمینگر شیب سن استفاده شد. نتایج تحقیق نشان داد که در طول شبانه روز، داده ساعتی-ماهانه دمای ساعت 03:00 در ماه ژوئن با 71/0 درجه سانتیگراد در هر ده سال بیشترین افزایش را دارد. از نظر ساعتی-فصلی، فصل تابستان در ساعت 03:00 حدود 66/0 درجه سانتیگراد در هر دهه افزایش داشته است. بیشترین میزان تغییرات میانگین سالانه دما مربوط به سینوپ های 00:00 و 03:00 با 46/0 درجه سانتیگراد افزایش در هر دهه می باشد. در کل نتایج نشان می دهد که شیب تغییرات دما در سینوپ های شبانه بیشتر از سینوپ های روزانه و شیب تغییرات دما در فصول گرم سال بیشتر از فصول سرد سال است. با توجه به این روند انتظار می رود که در ده سال آینده مصرف انرژی(سرمایشی) در تابستان افزایش یابد.

چکیده به منظور استفاده بهینه از انرژی خورشیدی اولین قدم، شناسایی مقدار تابش خورشیدی می‎باشد. استفاده از داده‏های‏ ماهواره‎ای برای شناسایی مقدار تابش خورشیدی در هر موقعیت مفید است. از این‏رو هدف پژوهش حاضر بررسی زمانی- فضایی میزان تابش خالص طول موج کوتاه خورشید در ایران می‏‏باشد. جهت انجام این پژوهش ابتدا داده‏های ماهانه‏ انرژی تابشی با فرمت nc از مدل ماهواره‏ی FLDAS برای سال‏های 1982تا2021 تهیه گردید.‏ سپس جهت بررسی زمانی داده‏ها در مقیاس ماهانه و فصلی نمودارهای آن‏ها رسم شد و برای روندیابی از رگرسیون خطی و چند جمله‏ای استفاده شد. نتیجه روند خطی در طولانی مدت نشان می‏دهد کشور ایران تا حدودی دارای روند ثابتی بوده اما روند غیر خطی آن چند دوره متناوب صعودی و نزولی را به نمایش می گذارد. همچنین برای تحلیل فضایی نحوه‏ی گسترش تابش در ایران نیز پهنه‏بندی در محیط Arc Gis انجام شد. نتایج نشان داد که بیش‏ترین میزان انرژی تابشی در ماه ژوئن 296 وات بر مترمربع و کم‏ترین مقدار آن 101 وات برمترمربع در ماه دسامبر می‏باشد. بالاترین ضریب تغییرات در ماه ژانویه (6.69 درصد) و کمترین میزان در ماه سپتامبر (1.47 درصد) رخ داده است. بنابراین کشور ایران در بلندمدت از انرژی تابشی یکسانی برخوردار است. باتوجه به عوامل تاثیر گذار، انرژی تابشی در ایران به راحتی قابل دسترس است در نتیجه می‎‏توان از پنل‏های خورشیدی به جای سوخت‏های فسیلی استفاده نمود.

چکیده در قرن حاضر افزایش جمعیت و آلودگی­های زیست‌محیطی، استفاده از انرژی­های نو و تجدید پذیراز جمله باد را بیش از پیش مورد توجه قرار داده است. یکی از منابع تجدید پذیر انرژی که امروزه بهره‌برداری از آن رو به گسترش است، انرژی حاصل از وزش باد است. موقعیت جغرافیایی خاص ایران، امکان استفاده از این انرژی پاک را فراهم آورده است و آن را از نظر اقتصادی مقرون به صرفه می­نماید.. در پژوهش حاضر به منظور پتانسیل سنجی اقلیمی استفاده از انرژی باد در مناطق کویری، بیابانی و سواحل مکران، از داده‌های روزانه و ساعتی سمت و سرعت باد در دوره­ آماری 1987 تا 2015 استفاده شد. پس از کنترل کمی و کیفی داده­ها، متوسط­های ماهانه و ساعتی سمت و سرعت باد و میزان تغییرپذیری آن­ها محاسبه شد و نقشه­های تغییرات مکانی سرعت باد، ترسیم و با استفاده از روش­های تحلیل فضایی نقشه­ پتانسیل استفاده از انرژی باد در منطقه­ مورد مطالعه تهیه گردید. نتایج حاصل نشان داد که استان­های کرمان، سیستان و بلوچستان، هرمزگان، جنوب خراسان جنوبی و بخش‌هایی از شرق و جنوب یزد از جمله مناطق مستعد برای نصب توربین­های بادی و کسب انرژی از  باد است. بر اساس نتایج حاصل، بیشینه­ سرعت باد در سطح منطقه­ مورد مطالعه در ساعت­های ابتدایی روز تا اوایل بعد از ظهر (ساعت‌های 9 صبح تا 15 بعد از ظهر) رخ می­دهد، در نتیجه بیشترین میزان انرژی در این فاصله زمانی قابل استحصال می­باشد. ویژگی­های خاص اقلیمی و جغرافیایی این مناطق موجب شده تا در تمام ساعات روز شاهد وزش دائمی بادهای نسبتاً قدرتمند بوده و از پتانسیل بالایی برای کسب انرژی از باد برخوردار باشند.

چکیده یکی از خصوصیات منحصربه‌فرد دشت‌های شمالی حوضه آبی زنجان رود در استان زنجان، وجود رودخانه‌هایی است که به‌موازات هم در دره‌های عمیقی جریان دارند که با توجه به وضعیت شیب، قادر به دریافت رواناب‌های سطوح اطرافشان نیستند. درهای عمیق در بین دشت‌های هموار و کم عارضه، بیان‌کننده عدم انطباق لندفرم‌ها با فرآیندهای کنونی است. تحلیل ژئومورفولوژیکی چنین دشت‌ها و دره‌هایی بر اساس بررسی‌های میدانی (وضعیت آبراهه‌ها، دره‌های آبشخور مانند و وسیع، مورن های سرگردان و رسوبات مخلوط یخچالی)، تفسیر شواهد ژئومورفولوژیکی از روی نقشه‌های توپوگرافی و زمین‌شناسی، به همراه بازسازی شرایط اقلیمی گذشته انجام‌شده است. شواهد منعکس‌شده در نقشه‌های توپوگرافی و مطالعات میدانی از نبود شرایط لازم برای شکل‌گیری مخروط‌افکنه وسیع حکایت دارد؛ درحالی‌که حفر دره‌های عمیق در دل مخروط‌افکنه های به‌هم‌پیوسته قدیمی رخ‌داده که کل دشت را پوشیده‌اند. رودخانه‌هایی مثل سهرین، سارمساقلو و قره‌چریان با وسعت حوضه آبریز قابل‌توجه در نواحی کوهستانی، در دره‌هایی با عمق بیش از صد متر در خارج از کوهستان جاری هستند و گاه با حفظ اختلاف ارتفاع اولیه نسبت به نواحی اطراف، به زنجان رود متصل می‌شوند. نتایج حاکی از حاکمیت فرایندهای تکتونیکی، آلوویالی (تشکیل مخروط‌افکنه های وسیع)، تغییر سطح اساس زنجان رود، یخچال و فلوویال در تحول دشت‌های شمالی زنجان رود است.

چکیده امروزه افزایش میزان مصرف انرژی جهت گرمایش و سرمایش نه تنها تولیدکننده گاز­های گلخانه­ای است، بلکه تحت تأثیر تغییرات آب­وهوایی و گرمایش جهانی نیز می­باشد. در این پژوهش به واکاوی نیازهای درجه­روز گرمایشی با آستانه دمایی 18 درجه سانتیگراد پرداخته شد. داده­های مورد استفاده شامل دمای کمینه و بیشینه 16 ایستگاه­ همدید ناحیه­ی خراسان بزرگ در بازه زمانی 26 ساله(1990-2015) می­باشد که از سازمان هواشناسی کشور برداشت شده است. ابتدا پایگاه داده­ها در نرم­افزار متلب با آرایه­ی S و ابعاد(26*9496) تشکیل گردید که در آن سطرها، زمان(روز) و ستون­ها، مکان(ایستگاه­ها) هستند. از مدل رگرسیون گام به گام برای ارتباط­سنجی و از آزمون ناپارامتری من-کندال در سطح اطمینان 95 درصد برای واکاوی تغییرات زمانی درجه­روز گرمایشی استفاده شد. نتایج پژوهش حاکی از این است که نیاز­های درجه­روز گرمایشی کمترین ارتباط را با طول­جغرافیایی و بالاترین همبستگی مستقیم معنادار را با عرض­جغرافیایی و ارتفاع دارد. به طوری که به ازای هر 1 درجه افزایش عرض­جغرافیایی و هر 100 متر ارتفاع، نیازهای درجه­روز نیز افزوده می­شود و برعکس. به دیگر سخن، مرزبندی پهنه­های گرمایشی تغییر کرده است و بیشترین نیاز گرمایشی منطبق و محدود به ارتفاعات و مناطق کوهستانی نیمه شمالی خراسان و کمترین میزان در مناطق پست و کم ارتفاع مرکزی و جنوبی ناحیه می­شود. همچنین روند درجه­روز گرمایشی در دوره­ی سرد سال و به ویژه در ماه­های اکتبر، فوریه، مارس کاهش معناداری یافته است. این نتایج گویای گرم­تر شدن هوا نسبت به میانگین دما در مناطق سردسیر و شمال­شرق خراسان بزرگ و به تبع آن استفاده بیشتر از وسایل سرمازا است که مصرف انرژی بیشتر جهت خنک­سازی محیط و آسایش اقلیمی انسان را می­طلبد.

چکیده گندم مهمترین محصول زراعی کشور است و نقش مهمی در تأمین تغذیه مردم دارد اگر بتوان با نیازمندی‌های اقلیمی این محصول، مناطق مناسب کشت گندم را شناسایی کرد می‌توان به عملکرد بیشتری در واحد سطح دست یافت. در این پژوهش با استفاده از داده‌های اقلیمی 20 ساله (1377-1396) که بر این‌اساس میانگین متغیرهای اقلیمی10ماه-ازسال(مهر،آبان،آذر،دی،بهمن،اسفند،فروردین، اردیبهشت،خرداد،تیر) در نظر گرفته شده است و با استفاده از پارامترهای مورد استفاده در این پژوهش (میانگین ماهانه حداقل و حداکثر دما، میانگین ماهانه دما، میانگین کل10 ماه دما، میانگین حداقل و حداکثر رطوبت، میانگین ماهانه رطوبت، میانگین کل 10 ماه رطوبت، میانگین ماهانه بارش، میانگین کل بارش 10 ماه، تعداد ساعات آفتابی، GDD)، به بررسی مکان‌های مناسب کشت گندم در استان لرستان پرداخته شد. پس از تجزیه و تحلیل و داده‌ها (با استفاده از میان یابی و روش کریجینگ) برای هر ایستگاه به وسیله تحلیل خوشه‌ای نواحی مناسب کشت در استان لرستان شناسایی و طبقه بندی شد و برای هر متغیر اقدام به ترسیم نقشه گردید. با ترسیم نمودار درختی برای داده ها و با برش درخت خوشه بندی، از طریق فاصله اقلیدسی، در رابطه با نیازهای اقلیمی مطلوب برای کشت گندم، چهار طبقه‌بندی برای استان لرستان ترسیم شد. نتایج نشان داد که مناطق مناسب کشت گندم از نظر همه عناصر اقلیمی در طبقات دوم و سوم و چهارم (بروجرد، ازنا، الیگودرز، درود، کوهدشت و بخش‌هایی از خرم آباد، الشتر، نورآباد) قرار دارند و طبقات ضعیف کشت گندم از نظر بارش و رطوبت در طبقه اول (پلدختر) و بخش‌های جنوبی خرم آباد قرار دارند.

چکیده  سه چالش عمده جهانی شامل تغییر اقلیم، کاهش منابع آبی و بیابان­زایی می­باشد. تهیه نقشه های روزآمد یا بهنگام از تغییرات شوری و املاح می­تواند گامی مهم در بهره برداری صحیح از منابع آب باشد. روش­های زمین آمار برخلاف روش­های کلاسیک، ضمن در نظر گرفتن ارتباط بین نقاط و موقعیت مکانی آنها، دقت مطلوبی نیز دارند. آب­های زیرزمینی مهمترین منبع تأمین آب مورد نیاز کشاورزی در مناطق خشک و نیمه­خشک می­باشند. به منظور مدیریت بهینه منابع آبی و همچنین حفظ و بهبود کیفیت آنها، به داده­هایی در زمینه­ی موقعیت، مقدار و پراکندگی کیفیت آب در هر منطقه نیاز است. هدف از انجام این پژوهش تعیین مناسب­ترین روش میان­یابی به منظور بررسی و تحلیل مکانی شوری آب­های زیرزمینی دشت بزرگ یزد - اردکان واقع در مرکز استان یزد می­باشد. به منظور بررسی تغییرات شوری آب­های زیرزمینی این منطقه از داده­های آماری 18 ساله (1376 تا 1392) شوری چاه­های آب منطقه استفاده و پس از نرمال­سازی و اصلاح داده­های ناقص، با استفاده از نرم افزار GS⁺ بهترین مدل تغییرنگاری انتخاب، و از بین روش­های زمین آماری مناسب­ترین روش میان­یابی، روش کریجینگ (معمولی) وکوکریجینگ واز بین مدل های تغییرنگاری حاوی آستانه(کروی و گوسین) جهت تهیۀ نقشه­ها استفاده و در نهایت نقشه­های شوری، تغییرات و محدودیت آب زیر­زمینی در محیط نرم افزاری ArcGIS ترسیم گردید. نقشه­های شوری نشان می­دهد که شوری فوق­العاده زیاد (بالاتر از 8 دسی زیمنس بر متر) در قسمت های مرکز، شمال و شمال شرق به جهت احداث چاه­های متعدد و طول مدت برداشت از آنها و نیز قسمت­هایی از جنوب شرق قرار دارد و حاشیه غربی و جنوب غرب حوضه دارای شوری کم (کمتر از 2 دسی­زیمنس بر متر) و مابقی حوضه را شوری متوسط تا زیاد (4 تا 8 دسی زیمنس بر متر) شامل می­شود.

چکیده شهر اراک یکی از مراکز صنعتی کشور است که در چند دهه اخیر با رشد جمعیت مواجه بوده است، افزایش جمعیت و نیز افزایش مصرف انرژی از یک سو و گرمایش جهانی از سوی دیگر باعث تغییرات عناصر آب و هوایی از جمله رطوبت نسبی شده است. در این نوشته رفتار رطوبت نسبی شهر اراک طی دوره‌ی 1961 تا 2017 و با استفاده از آزمون آماری مان- کندال و نیز با بکارگیری رگرسیون خطی و غیرخطی بررسی شد. یافته‌های این تحقیق نشان داد که روند رطوبت نسبی ایستگاه اراک در ساعت‌های مختلف طی سال و فصل‌ها متفاوت است، بیشترین تغییرات معنی‌دار در رطوبت نسبی شهر اراک مربوط به ساعت 5/6 و 5/9 است که روندی نزولی داشته است. با استفاده از مدل ریزمقیاس نمایی آماری SDSM آماره‌های رطوبت نسبی اراک تا سال 2070 پیش‌بینی گردید. یافته‌های این بخش از پژوهش نشان داد که مدل SDSM می‌تواند رطوبت نسبی را شبیه‌سازی و پیش‌بینی نماید. طبق دو سناریوی A2 و B2 رطوبت نسبی اراک در آینده روندی کاهشی خواهد داشت.

چکیده شناسایی مناطق مستعد بارش تگرگ و اطلاع دقیق از زمان وقوع آن در تعیین خسارات وارده بر زندگی موجودات زنده، می‌تواند اهمیت فوق العاده‌ای داشته باشد. در پژوهش حاضر با در نظر گرفتن نقش عوامل سطحی و جوی شمال غرب کشور، این پدیده را با روش‌های آماری و سینوپتیکی، توأمان مورد ارزیابی قرار داده تا امکان پیش‌بینی وکنترل آن مطمئن‌تر باشد. جهت چنین تحلیلی، با استفاده از نرم افزارهای Excel، Spss و Gis فراوانی وقوع کدهای بارش تگرگ (27، 90-87، 93، 94، 96 و 99) از 100 کد گروه هفتمِ (ww هوای حاضر) 25 ایستگاه سینوپتیکی منطقه، مورد تجزیه و تحلیل آماری قرارگرفت و نقشه نتایج آن تهیه گشت. سپس بر اساس داده‌های مرکز Ncep/Ncar نقشه‌های همدیدی تراز دریا، 850، 700 و 500 هکتوپاسکالِ وزش سرد، وزش رطوبتی، اُمگا، چرخندگی و جبهه‌زایی روزهای منتخب در محیط نرم افزاری Grads ترسیم شد. نتایج تحقیق نشان داد که در حداکثر بودن فراوانی وقوع پدیده جنوب غرب، جنوب و مرکز منطقه علاوه بر عوامل محلی چون توپوگرافی آن‌ها، محل ورود سیستم‌های بارش‌زای بادهای غربی نیز نقش مؤثری داشته است. همچنین قرارگیری سردچال‌های بادهای غربی همراه با هوای بسیار سرد عرض‌های شمالی، رطوبت دریای مدیترانه و سیاه بر روی منطقه، صعود توده هوای سطح زمین و اختلاف دمای شدید بین سطح زمین (با فرارفت‌های هوای گرم و مرطوب) و ترازهای بالا (با جبهه‌های سرد) منجر گشته که بیش‌ترین فراوانی وقوع تگرگ در ماه مارس تا می با اوج بارش در آوریل باشد.

چکیده فرین های دمایی سرد یکی از جنبه های طبیعی اقلیم می باشد که همه ساله وقوع آن باعث مشکلاتی در بخش های کشاورزی، صنعتی، اقتصادی و همچنین حوادث جاده ای می شود. افت شدید دما می‌تواند اثر نامطلوبی بر جنبه های مختلف زندگی و فعالیت جاندران و همچنین شرایط زیست گیاهان بگذارد. هدف از این تحقیق، بررسی همدید الگوهای جوی موثر بر امواج سرمایی فرین در شمال غرب ایران است. بدین منظور از داده های حداقل دمای روزانه 36 ایستگاه همدید شمال غرب کشور در بازه زمانی 2017-1986 برای ماه-های ژانویه، فوریه، مارچ، آپریل، نوامبر و دسامبر استفاده شد. با استفاده از ضریب شاخص استاندارد روزهای سرد با شدت پایین‌تر از 2/1- به عنوان روزهای سرد فرین برای هر ایستگاه به صورت ماهانه استخراج شد. . نتایج همدید این الگوها نشان می‌دهد که سامانه های سینوپتیکی حاکم بر امواج سرمای فرین، حضور پرفشار سیبری، پرفشارهای مهاجر اروپایی و یا زبانه‌های آنها در سطح دریا در منطقه شمال غرب کشور که باعث ریزش هوای سرد عرضهای شمالی به سمت این منطقه می شوند. در تراز 500 هکتوپاسکال نیز وجود پشته و یا وقوع حالت بلوکینگ و یا مستقر شدن بازوی غربی ناوه عمیق بر فراز شمال غرب ایران، همگرایی در تراز میانی جو، سبب تقویت حرکات دینامیکی فرونشینی و ایستایی در ترازهای زیرین جو شده و با تقویت ریزش هوای سرد عرض‌های بالا بر روی منطقه موجب شکل گیری امواج سرمایی شمال غرب کشور می-شود.

چکیده تغییر اقلیم در قرن بیست و یکم مهمترین چالش پیش روی جوامع بشری است. با توجه به تاثیر دما در شرایط اقلیمی هر منطقه و اهمیت پیش بینی آن در برنامه ریزی های محیطی، استفاده از مدل‌های گردش عمومی جو به منظور ارزیابی و پیش بینی تغییرات دما، کاربرد وسیعی پیدا کرده است. در این پژوهش به پیش بینی و ارزیابی تغییرات دما در غرب و جنوب غرب ایران طی دوره‌ی آماری 1990-1961 برای دوره‌ی 2100-2011 پرداخته شده است. برای این منظور داده‌های شبکه ای دمای 30 ایستگاه سینوپتیک مربوط به استان های غرب و جنوب غرب ایران در مقیاس روزانه، ماهانه و سالیانه مورد استفاده قرار گرفته است. در این راستا با استفاده از مدل ریزمقیاس نمایی SDSM، تغییرات میانگین دما توسط سناریوهای RCP 2.6 و RCP 4.5 و RCP 8.5 پیش بینی و ارزیابی شده و سپس نقشه‌های آن بوسیله ی نرم افزار سورفر ترسیم گردیده است. نتایج حاکی از افزایش تغییرات میانگین دما در تمام فصول می‌باشد. مطابق سناریوهای بازه‌ی سالانه، بیشترین مقدار افزایش میانگین با ضریب تغییرات بالا در مناطق شمالی که شامل ایستگاه‌های سنندج، بیجار، سقز و همدان می‌باشد، مشاهده شده است. تعدادی از ایستگاه‌های نیمه‌ی جنوبی محدوده‌ی مورد مطالعه مانند ایذه و کوهرنگ نیز با کمترین تغییرپذیری، کمترین افزایش را در تغییرات میانگین دما تجربه خواهند کرد.

چکیده تغییرات دمایی در بستر پدیدۀ تغییر اقلیم از مسایل و چالش‌های پیش‌روی جوامع کنونی است. بررسی و ارزیابی میزان روند تغییرات دمایی در مقیاس جهانی، منطقه­ا­ی و محلی از اهمیت ویژه­ای برخوردار است. مدل­های گردش عمومی جو از جمله ابزارشبیه سازی و ارزیابی شرایط اقلیمی - دمایی آینده تحت سناریوهای مختلف به‌شمار می‌آیند. یکی از مباحث اصلی در کاربرد این مدل­ها، تفکیک مکانی آن­هاست. این مساله با کمک شگرد ریزمقیاس نمایی قابل بررسی و تا حدود زیادی قابل حل است. یکی از این ابزارها ریز مقیاس نمایی آماری (SDSM) است که با استفاده از شگرد رگرسیون خطی چند متغیره است. در پژوهش حاضر با استفاده از SDSM خروجی مدل تغییر اقلیم canESM2 در منطقه ایستگاه‌های مورد مطالعه (یزد و شیراز ) و با در نظر گرفتن سناریو RCP 8.5 برای دوره­های آینده­ی 2048- 2019، 2078- 2049 و 2099- 2079 تغییرات دمایی مورد بررسی قرار گرفت. مشاهدات روزانه میانگین بیشینۀ دما برای دوره پایه­ی 2005- 1976 به عنوان ورودی وارد مدل شده است. نتایج خروجی مدل ریزمقیاس نشان ­داد که در دوره­های آینده و بر اساس سناریو مورد بررسی، میانگین بیشینۀ دما افزایش خواهد یافت. این افزایش در هر دو دوره اول با گام 30 ساله و در دوره آخر با گام 20 ساله، نسبت به دوره­ی قبل تقریباً 1 درجه سلسیوس بیش­تر خواهد شد. در دوره سوم (2108- 2079) بیش­ترین افزایش نسبت به دوره­ی پایه مورد انتظار است. بالاترین نرخ افزایش فصلی مربوط به فصل تابستان و پس از آن پاییز است. در این میان در ایستگاه‌های شیراز و یزد ماه جولای رتبه نخست را داراست. ماه­های ژوئن و اوت به شکل مشترک در جایگاه بعدی قرار دارند.

چکیده آنچه در سال‌های اخیر تغییرات اقلیمی را در صدر فهرست مشکلات جهان قرار داده، نقش فعالیت‌های بشری در تشدید تغییرات اقلیمی و قرار گرفتن جوامع انسانی در معرض خطرات ناشی از این تغییرات است. دانشمندان علت عمده این تغییر را افزایش گازهای گلخانه‌ای در مقایسه با قبل از انقلاب صنعتی می‌دانند. تغییر اقلیم عمدتا به عنوان پیامد گرمایش جهانی در کره زمین شناخته می‌شود. آب‌شدن یخ‌های قطبی، بالاآمدن آب اقیانوس‌ها، خشک‌سالی‌های طولانی‌مدت، کاهش منابع و ذخایر آبی، ایجاد توفان‌ها و سیل‌های ناگهانی، افزایش‌ و کاهش‌ شدید دما، افزایش ریزگردها، آلودگی هوا و... از پیامدهای مهم تغییرات اقلیمی محسوب می‌شوند. در همین راستا سازمان ملل پس از هشدارهای مکرر دانشمندان در سال 1992 میلادی کنوانسیونی تحت عنوان «کنوانسیون تغییر اقلیم سازمان ملل» با هدف رسیدگی به این مسئله به تصویب رساند. این کنوانسیون با هدف دستیابی به تثبیت غلظت گازهای گلخانه‌ای در اتمسفر تا سطحی که از تداخل خطرناک فعالیت‌های بشر با سیستم آب‌و‌هوایی جلوگیری نماید هر ساله کنفرانسی تحت عنوان «کنفرانس اعضا»، در یکی از کشورهای عضو برنامه برگزار می‌کند. در این مطالعه به بررسی تغییر اقلیم و مخاطرات آن و در نهایت ضرورت برگزاری این کنفرانس‌ها پرداخته شده است. همچنین چالش‌های پیش‌رو و اقدامات صورت‌گرفته نیز مورد بررسی و تحلیل قرار‌گرفته است.