دانشگاه زنجان دگرگونی ها و مخاطرات آب و هوایی 2783-0551 3 6 2025 02 19 Monitoring changes in vegetation cover and surface water resources of the Helmand River from Kajaki Dam to Hamun of Sistan during 2021–2024 using RS and GIS پایش تغییرات پوشش گیاهی و منابع آب سطحی رودخانه هیرمند از سد کجکی تا هامون سیستان بین سال‌های (2024- 2021) با استفاده از RS و GIS 1 31 737294 10.30740/cccd.2024.737294 FA صمد فتوحی گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده جغرافیا و برنامه ریزی محیطی، دانشگاه سیستان و بلوچستان 0000-0001-7364-2053 حسین نگارش دانشگاه زاهدان فاطمه فیروزی استاد مدعو دانشگاه فرهنگیان تهران مسعود سیستانی بدوئی دکترای ژئومورفولوژی دانشگاه سیستان و بلوچستان نورالله نیک پور استاد مدعو، دانشگاه فرهنگیان تهران Journal Article 2024 12 19 The Helmand River is the main water source for northern Sistan and Baluchestan, Iran. The failure to respect Iran’s water rights has intensified regional water crises, caused environmental degradation, and evolved into a significant transboundary conflict. To assess Afghanistan’s claims of drought and water shortage, this study analyzed the spatiotemporal dynamics of surface water and vegetation using Remote Sensing (RS) and Geographic Information Systems (GIS). Landsat imagery covering the area from Kajaki Dam to the Hamoun‑e‑Sistan wetlands was examined across five time intervals. The analysis focused on two key events—the commissioning of Kamal Khan Dam (26 March 2021) and the rise of the Taliban government (23 August 2021)—followed by a three‑year monitoring period up to 2024. Surface water and vegetation were mapped using NDWI and SAVI indices processed in ArcGIS and ENVI. The results show an overall increase in Afghanistan’s water bodies and vegetation, indicating that current authorities have disregarded the bilateral water treaty by diverting surplus flows from Kamal Khan Dam toward the Godzareh depression. Consequently, Iran faces serious threats, including intensified desertification, border depopulation, and environmental insecurity, requiring urgent national and international policy action. رودهیرمند منبع اصلی آب شمال استان سیستان‌وبلوچستان بوده که به دلیل عدم تأمین حق‌آبه آن، بحران آبی وخطرات ثانویه را افزایش داده و به یک چالش اصلی بین ایران و افغانستان تبدیل کرده‌است. در این پژوهش با توجه به ادعای خشکسالی وکمبود آب از سوی افغانستان، اقدام به تحلیل سری زمانی-مکانی منابع آب سطحی و پوشش‌گیاهی در ایران و افغانستان با استفاده از RS و GIS شده است. بدین منظور از تصاویرماهواره‌ای لندست استفاده شده که از سدکجکی تا هامون‌سیستان در پنج دوره‌زمانی مختلف و طی دو اتفاق مهم (افتتاح سد کمال خان در تاریخ 2021-03-26 و شروع قدرت هیات‌حاکمه طالبان در تاریخ 2021-08-23) و پایش سه سال متوالی پس از آن تا سال 2024 استخراج شده‌است. آشکارسازی منابع آب سطحی و پوشش‌گیاهی با شاخص‌هایNDWI و SAVI انجام شده که با نرم‌افزارهای ArcGIS و ENVI پردازش شده‌است. نتایج نشان می‌دهد به طور میانگین منابع آبی و پوشش‌گیاهی افغانستان افزایش‌یافته و هیات‌حاکمه‌طالبان حقوق آبی ایران را طبق معاهده بین المللی نادیده می‌گیرد و مازاد آب بندکمال‌خان را در گودزره هدایت می‌نماید. درنتیجه، ایران با بحران‌های بسیارخطرآفرین ازجمله مهاجرت از مناطق مرزی، بیابان‌زایی شدید و ناامنی مواجه خواهد شدکه رسیدگی به این مسائل نیازمند تدابیر ملی و بین‌المللی می‌باشد.

https://cccd.znu.ac.ir/article_737294_bbe9c8314845f4e011ab74a3fe500ee2.pdf

دانشگاه زنجان دگرگونی ها و مخاطرات آب و هوایی 2783-0551 3 6 2025 02 19 Climatic analysis of long-term changes in precipitation and runoff in northwest of Iran Case study (Sablan basin) اشکارسازی الگوهای همدیدی موثر بر بارش های فراگیر توام با دبی های فرین در حوضه ابریز سبلان 32 68 737190 10.30740/cccd.2024.737190 FA اکبر شاهی دانشجوی دکترای اب و هواشناسی دانشگاه ازاد اسلامی واحد اهر 0009-0007-2979-5942 کریم امینی نیا هیات علمی گروه جغرافیا دانشگاه ازاد اسلامی واحد اهر 0000-0002-9428-2496 مهدی ثاقبیان هیات علمی گروه عمران دانشگاه ازاد اسلامی واحد اهر 0000-0002-6699-0831 ابراهیم فتایی هیات علمی گروه محیط زیست اردبیل 0000-0002-9245-9796 Journal Article 2024 08 17 The geographical location of Ardabil Province in northwestern Iran has resulted in a highly irregular precipitation system in both spatial and temporal dimensions. The concurrent influence of local and external factors on its climate subjects the Sabalan basin to diverse meteorological phenomena. Consequently, the present study aimed to identify days characterized by heavy and widespread precipitation coinciding with peak discharge levels. To achieve this, daily data from 45 synoptic and rain-gauge stations (affiliated with the Ministry of Energy), alongside discharge data from the Doust-Beiglou hydrometric station, were utilized. Heavy precipitation days were identified using the 95th percentile criterion. Widespread precipitation days were subsequently selected based on a positive anomaly of the 75th percentile of the area affected by heavy rainfall. Following the identification of these events, atmospheric patterns were classified using upper-air data through Cluster Analysis and Lund’s Correlation Method. The results indicate that the Mediterranean cyclone, the Siberian High, atmospheric cut-off lows, and the activity of the Polar Vortex play significant roles in the occurrence of heavy and widespread precipitation within the Sabalan drainage basin. موقعیت استان اردبیل در شمال غرب ایران باعث شده است که دارای سیستم بارش بسیار نامنظم در ابعاد مکانی و زمانی باشد. تاثیر توام عوامل محلی و بیرونی بر اقلیم آن باعث شده است که حوضه آبریز سبلان تحت تاثیر پدیده های آب و هوایی متنوع قرار گیرد. از این رو در تحقیق حاضر تلاش شد تا با استفاده از داده‌های روزانه 45 ایستگاه سینوپتیک و باران‌سنجی (وابسته به وزارت نیرو) و همچنین داده‌های دبی خروجی ایستگاه هیدرومتری دوست بیگلو ، ابتدا روزهایی که بارش‌های سنگین و فراگیر دریافت کرده‌اند و همچنین در این روزها دبی نیز در اوج بوده است شناسایی شوند. برای شناسایی روزهای با بارش سنگین از معیار صدک 95 استفاده شد. روزهای با بارش فراگیر نیز بر اساس ناهنجاری مثبت صدک 75 مساحت روزهای توام با بارش سنگین انتخاب شدند. بعد از شناسایی این روزها با استفاده از داده‌های جو بالا، و بر اساس روش تحلیل خوشه‌ای و همبستگی لوند، اقدام به الگوبندی الگوهای جوی گردید. بر اساس نتایج تحقیق، چرخند دریای مدیترانه و پر فشار سیبری و همچنین سردچال‌های جوی، همچنین فعالیت تاوه قطبی نقش موثری در وقوع بارش‌های سنگین و فراگیر در حوضه آبریز سبلان داشته‌اند.

https://cccd.znu.ac.ir/article_737190_36494b105099fc694d412bc94e149867.pdf

دانشگاه زنجان دگرگونی ها و مخاطرات آب و هوایی 2783-0551 3 6 2025 02 19 Spatial–Temporal Analysis of Dust Storm Patterns in Lorestan Province: From Geostatistical Data Integration to Cloud Computing with Google Earth Engine واکاوی الگوهای فضایی-زمانی گردوغبار استان لرستان از ترکیب داده‌های زمین-آماری تا پردازش ابری گوگل ارث انجین 69 101 737296 10.30740/cccd.2024.737296 FA آزاده پولادوند یزد، ، بلوار دانشگاه ،دانشگاه یزد. مدیریت خوابگاه های دانشگاه یزد. غلامعلی مظفری یزد، ، بلوار دانشگاه ،دانشگاه یزد. پردیس علوم انسانی و اجتماعی. هیِیت علمی گروه جغرافیا 0000-0001-7418-8737 حمیدرضا غفاریان یزد، ، بلوار دانشگاه ،دانشگاه یزد. پردیس علوم انسانی و اجتماعی. هیِیت علمی گروه جغرافیا کمال امیدوار یزد، ، بلوار دانشگاه ،دانشگاه یزد. پردیس علوم انسانی و اجتماعی. هیِیت علمی گروه جغرافیا احمد مزیدی یزد، ، بلوار دانشگاه ،دانشگاه یزد. پردیس علوم انسانی و اجتماعی. هیِیت علمی گروه جغرافیا Journal Article 2024 10 12 This study examines the spatiotemporal distribution and trends of the dust phenomenon in Lorestan Province over a 20-year period (2000–2020). By integrating ground-based data from synoptic stations with MODIS satellite imagery and utilizing the Google Earth Engine (GEE) platform alongside Geographic Information Systems (GIS), the Aerosol Optical Depth (AOD) index was analyzed as a key indicator of suspended particulate concentration and dust intensity. Statistical methods, including the Mann–Kendall test and Sen’s slope estimator, were applied to detect temporal trends. The results indicate a substantial increase in dust events, from 33 days per year in 2000 to 110 days per year in 2020, with the most pronounced rise occurring in the third decade (2011–2020). The annual mean AOD also increased from 0.15 to 0.45, reflecting a marked growth in particulate concentration, particularly during the spring season. A strong correlation (>80%) was observed between ground-based and satellite data, with close temporal alignment in recorded dust events. The GEE platform demonstrated significant advantages due to its high efficiency in processing large datasets and conducting spatiotemporal analyses. Projections suggest that by 2030, the number of dusty days may reach 150 per year, with the mean AOD rising to 0.6. This escalating trend is likely to be further intensified by climate change, recurrent droughts, and the degradation of vegetation cover. این پژوهش به بررسی توزیع فضایی-زمانی و روند تغییرات پدیده ریزگرد در استان لرستان طی دوره 20 ساله (2020-2000) پرداخته است. با استفاده از ترکیب داده‌های زمینی (ایستگاه‌های سینوپتیک) و ماهواره‌ای MODIS و به‌کارگیری پلتفرم Google Earth Engine (GEE) و سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS)، شاخص عمق نوری آئروسل (AOD) به عنوان معیاری برای سنجش غلظت ذرات معلق و شدت گردوغبار تحلیل شد. روش‌های آماری مانند آزمون من-کندال و شیب سن برای آشکارسازی روند تغییرات استفاده گردید. نتایج نشان داد تعداد روزهای همراه با گردوغبار از 33 روز در سال 2000 به ۱۱۰ روز در سال ۲۰۲۰ افزایش یافته است، با شدت بیشتر در دهه سوم (۲۰20-2011). میانگین سالانه AOD نیز از 15/0 به 45/0 افزایش یافت، که نشان‌دهنده رشد غلظت ذرات معلق در فصل بهار شده است. همبستگی قوی (بیش از ۸۰ درصد) بین داده‌های زمینی و ماهواره‌ای و تطابق زمانی مناسب در ثبت رویدادهای گردوغبار مشاهده شد. پلتفرم GEE به دلیل کارایی بالا در پردازش داده‌ها و تحلیل‌های زمانی-مکانی، برتری قابل‌توجهی نشان داد. پیش‌بینی می‌شود تا سال ۲۰۳۰ تعداد روزهای گردوغبار به ۱۵۰ روز و میانگین AOD به ۰٫۶ برسد. این افزایش احتمالاً با تغییرات اقلیمی، خشکسالی‌های متوالی و تخریب پوشش گیاهی تشدید خواهد شد.

https://cccd.znu.ac.ir/article_737296_6762c2bfa1ba22be49be6fb51efb786b.pdf

دانشگاه زنجان دگرگونی ها و مخاطرات آب و هوایی 2783-0551 3 6 2025 02 19 Choose the best fit possible Hail in North West of Iran (2009- 1992) گزینش بهترین برازش احتمال بارش تگرگ در منطقه شمال غرب ایران(2009- 1992) 102 126 737298 10.30740/cccd.2025.737298 FA زهرا حیدری منفرد دانشگاه زنجان 0009-0009-2261-2028 حسین میرموسوی عضو هیات علمی دانشگاه زنجان 0000-0002-6262-5474 Journal Article 2024 02 01 Northwestern Iran, as the country’s most important agricultural hub and the region with the highest frequency of hail occurrence, experiences the greatest level of damage associated with this phenomenon. The present study was conducted with the aim of selecting a probability distribution best fitted to the data on hail days and planning to reduce vulnerability to this phenomenon. Based on goodness-of-fit tests, except for Bernoulli and hypergeometric distributions, other discrete distributions including Poisson, negative binomial, discrete uniform, geometric, and binomial were able to represent the observed frequency pattern with varying degrees of accuracy. The goodness-of-fit test confirmed the significant superiority of the Poisson distribution at a confidence level of 99%. Marivan station, which has the highest frequency of hail in the entire region, shows the greatest probability of hail occurrence. Following the Poisson distribution, the negative binomial model is introduced as the second most efficient fit. These findings provide a valid statistical basis for designing risk management strategies and reducing hail-related damage in Northwest Iran. منطقه شمال‌غرب ایران به ‌عنوان قطب اصلی کشاورزی کشور، بالاترین فراوانی وقوع تگرگ و بیشترین خسارت ناشی از آن را تجربه می‌کند. پژوهش حاضر با هدف انتخاب توزیع احتمال برازش ‌یافته به داده‌های روزهای همراه با تگرگ و به ‌منظور برنامه‌ریزی جهت کاهش آسیب‌پذیری ناشی از این پدیده انجام شد. بر اساس آزمون‌های نیکویی برازش، به ‌جز توزیع‌های برنولی و فوق ‌هندسی، سایر توزیع‌های گسسته شامل پواسون، دوجمله‌ای منفی، یکنواخت گسسته، هندسی و دوجمله‌ایی، توانستند الگوی فراوانی مشاهدات را با درجات متفاوتی از دقت بازنمایی کنند. آزمون نیکویی برازش مؤید برتری معنادار توزیع پواسون با سطح اطمینان ۹۹ درصد است. ایستگاه مریوان که بیشترین فراوانی بارش تگرگ را در کل منطقه داراست، بالاترین احتمال وقوع این پدیده را نشان می‌دهد. پس از توزیع پواسون، مدل دوجمله‌ای منفی به‌ عنوان دومین برازش کارآمد معرفی می‌گردد. این یافته‌ها مبنایی آماری معتبر برای طراحی راهکارهای مدیریت ریسک و کاهش خسارات ناشی از تگرگ در منطقه شمال‌غرب فراهم می‌آورد.

https://cccd.znu.ac.ir/article_737298_d621ef5c9026e6ffe7f360e7c6360197.pdf

دانشگاه زنجان دگرگونی ها و مخاطرات آب و هوایی 2783-0551 3 6 2025 02 19 Statistical-Synoptic Analysis of Heavy Spring Rainfall in Kermanshah Province تحلیل آماری - سینوپتیکی بارش‌های سنگین بهاری استان کرمانشاه 127 146 737309 10.30740/cccd.2025.737309 FA فرید رضائی خوارزمی تهران بهلول علیجانی گروه آب وهواشناسی،دانشکده ی علوم جغرافیای،دانشگاه خوارزمی،تهران،ایران محمد سلیقه گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده علوم جغرافیایی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران 0000-0002-7982-2984 Journal Article 2024 06 02 The aim of the current research is the statistical-synoptic analysis of heavy spring rains in Kermanshah province, in line with proper management to prevent the occurrence of financial damage and loss of life caused by storms and floods, and the optimal use and storage of this type of rain during times of water shortage and drought. To carry out this research, daily data on heavy spring rainfall from nine stations in Kermanshah province, for the period 1951–2013, were obtained from the country's organization. Then, using statistical methods including descriptive statistics (prevalence, percentage) and inferential statistics (clustering), and the synoptic method (circulation to environment), from the NCEP/NCAR website, Omega synoptic maps at levels from 200 to 1000 hPa and composite maps (sea level pressure with vorticity, specific humidity with wind flow at the 700 hPa level, and geopotential height with vorticity at the 500 hPa level) were obtained, and the studied maps were plotted in the GrADS software environment. After identifying and analyzing three patterns of heavy rain, the results of this research showed that due to the integration of the low-pressure systems of the Mediterranean Sea and the Red Sea on one hand and the suitable position of the ridge over Arabia and the Arabian Sea, the influence of the trough on the mentioned water sources, and also the formation of the negative omega core in the upper levels of the troposphere on the other hand, conditions have been created for proper advection and divergence of moisture from the desired water areas toward the study area. هدف از پژوهش حاضر، تحلیل آماری – سینوپتیکی بارش‌های سنگین بهاری استان کرمانشاه، در راستای مدیریت صحیح برای جلوگیری از وقوع صدمه‌های مالی و جانی ناشی از توفان و سیلاب و استفاده بهینه و ذخیره کردن این نوع بارش‌ها برای موقع کمبود آب و خشکسالی و...، می‌باشد. برای انجام این تحقیق، داده‌های روزانه بارش‌های سنگین بهاری نه ایستگاه استان کرمانشاه، درمحدودۀ زمانی (2013-1951) از سازمان هواشناسی کشور تهیه شد. سپس با استفاده از روش‌های آماری شامل آمار توصیفی (فراوانی، صدک‌گیری) و آمار استنباطی (خوشه‌بندی) و روش سینوپتیکی (محیطی به گردشی)، از سایت NCEP/NCAR؛ نقشه‌های سینوپتیکی امگا درسطح (200-1000) hPa و نقشه‌های ترکیبی ( فشار سطح دریا با تاوایی، رطوبت ویژه با جریان باد در تراز 700 hPa و ارتفاع ژئوپتانسیل با تاوایی در تراز 500 hPa) دریافت، و نقشه‌های مورد مطالعه در محیط نرم‌افزار grads ترسیم شد. پس از شناسایی و تجزیه و تحلیل سه الگوی بارش سنگین، نتیجه این تحقیق نشان داد، در اثر ادغام سامانه‌های کم فشار دریای مدیترانه و دریای سرخ از یک طرف و از طرف دیگر، موقعیت مناسب پشته بر روی عربستان و دریای عرب، نفوذ ناوه بر روی منابع آبی مذکور و همچنین تشکیل هسته امگای منفی در ترازهای فوقانی تروپوسفر، شرایط را برای فرارفت و واگرایی مناسب رطوبت، از پهنه‌های آبی مورد نظر به سمت منطقه مورد مطالعه فراهم کرده است.

https://cccd.znu.ac.ir/article_737309_1226f869755d363a87c18ffa872375a6.pdf

دانشگاه زنجان دگرگونی ها و مخاطرات آب و هوایی 2783-0551 3 6 2025 02 19 The role of the Zagros mountain range in the future scenarios of drying up of the Zayanderud River نقش رشته کوه زاگرس در سناریوهای فراروی خشکیدگی رودخانه زاینده رود 147 175 737310 10.30740/cccd.2025.737310 FA اسماعیل دهقان دانشگاه خوارزمی 0009-0007-9877-1776 زکیه آفتابی دانشگاه خوارزمی مراد کاویانی راد جغرافیای سیاسی، دانشکده علوم جغرافیایی، دانشگاه خوارزمی، تهران 0000-0001-8329-8444 حسین ربیعی دانشگاه خوارزمی 0000-0002-6958-2761 Journal Article 2025 01 17 Rivers, as vital arteries of natural ecosystems, play a central role in maintaining environmental balance. Globally, river drying has become one of the most serious environmental challenges. Studies indicate that rivers located near mountainous areas are among the most vulnerable ecosystems due to their greater sensitivity to climate change. This applied research examines the factors affecting the drying up of the Zayanderud River, focusing on the Zagros mountain ecosystem. Data were collected through library and field methods, and the research problem was analyzed using a systems approach and futures studies tools. The findings show that precipitation systems, water extraction, Zagros topography, water allocation methods, and water resource management are the key factors influencing the river’s drying. Considering different possible states of these key variables, the future of the Zayanderud River appears critical. As this crisis goes beyond a local issue, it should be regarded as a warning of potential ecological collapse in the region, requiring effective cooperation among government, researchers, and society. رودخانه‌ها به‌عنوان شریان‌های حیاتیِ اکوسیستم‌های طبیعی، نقش محوری در تعادل محیط زیست ایفا می‌کنند. در سطح جهانی، بحران خشکیدگی رودخانه‌ها به یکی از جدی‌ترین چالش‌های زیست‌محیطی تبدیل شده‌است. مطالعات نشان می‌دهند که رودخانه‌ها در حاشیه مناطق کوهستانی به‌دلیل حساسیت بیشتر به تغییرات اقلیمی، آسیب‌پذیرترین اکوسیستم‌ها محسوب می‌شوند. هدف پژوهش کاربردی حاضر، بررسی عوامل مؤثر بر خشکیدگی رودخانه زاینده‌رود با تمرکز بر اکوسیستم‌ رشته کوه زاگرس است. داده‌های پژوهش با روش کتابخانه‌ای و میدانی جمع‌آوری و با به‌کارگیری از رویکرد سیستمی و ابزارهای آینده پژوهی به تحلیل مساله پژوهش پرداخته است. نتایج پژوهش نشان داد عوامل سامانه‌های بارش‌زا، استحصال منابع آب، توپوگرافی زاکرس، شیوه‌های تخصیص منابع آب و مدیریت منابع آب عوامل کلیدی تاثیر گذار بر خشکیدگی رودخانه زاینده رود ناشی از اکوسیستم رشته کوه زاکرس هستند. با در نظر داشت حالت‌های مختلف برای متغیرهای کلیدی سناریوی فراروی رودخانه زاینده رود با تمرکز بر رشته کوه زاگرس بحرانی نمود یافت. از آنجا که رودخانه زاینده‌رود فراتر از بحران محلی، هشداری برای فروپاشی اکوسیستم طبیعی منطقه است. در این راستا پیشنهاد می‌شود پلتفرم کارا و اجرایی متشکل از دولت، محققان و پژوهشگران و جامعه ایجاد و به بررسی وضعیت موجود بپردازند.

https://cccd.znu.ac.ir/article_737310_a280d317ec7397c0856494f1aff011da.pdf

دانشگاه زنجان دگرگونی ها و مخاطرات آب و هوایی 2783-0551 3 6 2025 02 19 Synoptic analysis of maximum rainfall in southwest Iran A case study: maximum rainfall in March - April 2019 تحلیل همدید بارش‌های بیشینۀ جنوب غرب ایران (مطالعه موردی: بارش‌های بیشینۀ فروردین 1398) 176 195 737313 10.30740/cccd.2025.737313 FA فاطمه متولی میدانشاه دانشجوی دکتری آب و هواشناسی، دانشگاه زنجان 0000-0003-1674-6336 حسین عساکره استاد اقلیم شناسی دنشگاه زنجان 0000-0002-6360-4982 Journal Article 2022 10 28 Rainfall is one of the most challenging atmospheric-climatic parameters that has significant effects on different scales. In the modern world, water, whose main source is precipitation, plays an important role in the life of humanity. In the present research, a synoptic analysis of the maximum rainfall during March - April 2019 was conducted using the daily rainfall data extracted from synoptic data and the daily data of geopotential height, relative humidity, sea level pressure, vertical winds flow, and zonal and meridian winds for the south and southwest of Iran (including Lorestan, Ilam, Kohgiloye and Boyer Ahmad, Chaharmahal Bakhtiari, Khuzestan, Bushehr, and Fars). The results of analyzing the synoptic maps on the rainy days of April indicated the presence and continuation of a deep trough and a blocking pattern at the level of 500 hPa along with the bifurcation of the wind flow at the level of 200 hPa, upward movements and low pressure on the ground surface, advection of relative humidity above 80%, and hot air advection at the levels of 700 and 850 hPa in the study area. بارش از جمله پراسنج‌های چالش‌برانگیز جوی- اقلیمی است که اثرات قابل توجهی در مقیاس‌های مختلف دارد. در دنیای مدرن امروز آب که منشأ اصلی آن بارش است، نقش مهمی را در زندگی بشریت ایفا می‌کند. در پژوهش حاضر تحلیل همدید بارش‌های بیشینه جنوب غرب ایران در فروردین 1398 (مارس - آوریل 2019) با بهره‌گیری از داده‌های بارش روزانه ایستگاه‌های همدید لرستان، ایلام، کهگیلویه و بویر احمد، چهارمحال بختیاری، خوزستان، بوشهر و فارس و داده‌های روزانه ارتفاع ژئوپتانسیل، رطوبت نسبی، فشار سطح دریا، حرکت قائم در سطح زمین، بادهای مداری و نصف‌النهاری در سال 2019 صورت گرفت. نتایج بررسی نقشه‌های همدید در روزهای پر بارش فروردین، بیانگر حضور و استمرار ناوۀ عمیق و الگوی بلاکینگ در تراز 500 هکتوپاسکال به همراه دوشاخه شدن جریان باد در تراز 200 هکتوپاسکال، حرکات صعودی و زبانه‌های کم‌فشار در سطح زمین، فرارفت رطوبت نسبی بالای 80 درصد و فرارفت هوای گرم در سطوح 700 و 850 هکتوپاسکال در منطقه مورد مطالعه است.

https://cccd.znu.ac.ir/article_737313_988cbc6c44b68a62e5aaa9140c01cdb2.pdf

دانشگاه زنجان دگرگونی ها و مخاطرات آب و هوایی 2783-0551 3 6 2025 02 19 An integrated analysis of observed changes in hydro-climatological variables of Iran تحلیل یکپارچه از تغییرات مشاهده شده در متغیرهای هیدرو-کلیماتولوژی ایران 196 232 737314 10.30740/cccd.2025.737314 FA پیمان محمودی گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده جغرافیا و برنامه ریزی محیطی، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران 0000-0003-2138-0973 عبدالرئوف شاهوزئی گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده جغرافیا و برنامه ریزی محیطی، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران Journal Article 2024 06 12 This study presents an integrated analysis of trends in key hydro-climatic variables, i.e. minimum temperature, maximum temperature, precipitation, and potential evapotranspiration (ET₀), across annual and seasonal timescales, utilizing 30 years (1986-2015) of data from 62 meteorological stations in Iran. Using Sen’s slope estimator, results reveal a consistent warming trend across the country, notably a significant increase in winter temperatures, implying reduced snow-to-rain ratios and earlier snowmelt. At the national scale, the increasing trend in ET₀ coupled with decreasing precipitation paints a clear picture of Iran’s climate becoming drier. Spatial analysis identified Western and Northwestern Iran as “Hotspots of Change,” experiencing the most pronounced temperature increases and precipitation decreases, posing threats to regional water and food security. A notable finding was the observed decreasing trend in ET₀ in some southern stations, attributed to the “Evaporation Paradox,” highlighting the importance of considering factors like wind speed and solar radiation. Collectively, this study provides robust evidence of escalating climatic stress on Iran’s water resources and underscores the necessity for adaptive, regionally-focused management strategies for vulnerable areas. این پژوهش، تحلیلی یکپارچه از روندهای تغییرات متغیرهای کلیدی هیدروکلیماتولوژیک – شامل دمای حداقل، دمای حداکثر، بارش و تبخیر و تعرق پتانسیل (ET₀)– را در مقیاس‌های زمانی سالانه و فصلی، با استفاده از داده‌های ۳۰ ساله (۱۹۸۶-۲۰۱۵) ۶۲ ایستگاه هواشناسی در ایران ارائه می‌دهد. با به‌کارگیری تخمینگر شیب سن، نتایج نشان‌دهنده یک روند گرمایش کلی و پایدار در سراسر کشور است؛ به‌ویژه افزایش معنادار دما در فصل زمستان که پیامدهایی نظیر کاهش نسبت بارش جامد به مایع و ذوب زودرس برف دارد. در سطح ملی، روند افزایشی ET₀ و کاهشی بارش، تصویر روشنی از خشک‌تر شدن اقلیم ایران نمایان می‌سازد. تحلیل فضایی، غرب و شمال غرب ایران را به عنوان کانون اصلی تغییرات شناسایی کرد که بیشترین روند افزایشی دما و کاهشی بارش را تجربه کرده و تهدیدی برای امنیت آب و غذا محسوب می‌شوند. یافته جالب توجه، مشاهده روند کاهشی ET₀ در برخی مناطق نیمه جنوبی بود که به «پارادوکس تبخیر» نسبت داده شده و اهمیت در نظر گرفتن عواملی چون سرعت باد و تابش خورشیدی را برجسته می‌سازد. در مجموع، این مطالعه شواهد محکمی بر تشدید فشار اقلیمی بر منابع آب ایران ارائه داده و بر لزوم اتخاذ راهکارهای مدیریت سازگارانه و منطقه‌ای برای مناطق آسیب‌پذیر تأکید می‌کند.

https://cccd.znu.ac.ir/article_737314_6751a80a3117fb629e050c1de7ff9c22.pdf

دانشگاه زنجان دگرگونی ها و مخاطرات آب و هوایی 2783-0551 3 6 2025 02 19 Analysis of synoptic structure of heavy and super heavy rainfall events in Dorood Broujerd Basin واکاوی جنبه های همدید مقیاس رخداد بارش های سنگین و ابرسنگین حوضه درود بروجرد 233 260 737316 10.30740/cccd.2025.737316 FA ابراهیم بیرانوند دانشجوی دکتری، گروه جغرافیا، واحد نجف آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف آباد، ایران 0009-0005-8965-7512 امیر گندمکار دانشیار گروه جغرافیا، واحد نجف آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف آباد، ایران 0000-0002-9344-7607 علیرضا عباسی استادیار گروه جغرافیا، واحد نجف آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف آباد، ایران 0000-0002-9020-5653 مرتضی خداقلی دانشیار تحقیقات مرتع، مؤسسة تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران 0000-0001-7969-6386 Journal Article 2024 06 15 Heavy rains cause large floods that damage many natural resources needed by humans. In this research, the goal is to reveal synoptic patterns of heavy and super heavy rains in Lorestan Province. To this aim, daily precipitation data from Dorood stations and ECMWF climate database were used. Using percentile method, heavy rains at the 95th percentile and super heavy rains at the 99th percentile were determined. By applying the percentile method to the daily rainfall, two samples of super-heavy (March 27, 2007; April 1, 2019) and two samples of heavy rainfalls (February 3, 2006 and January 9, 1999) were extracted. The results showed that more than 90% of the heavy rainfall cases and more than 70% of the monthly rainfall were recorded in 24 hours. The results of the analysis showed a deep trough over the eastern Mediterranean Sea and western Iran in the super-heavy events, which has prepared the conditions for the ascent air mass and entry of low-pressure systems in the western part of the country. However, in this study, the establishment of a low-altitude blocking system cut off at the atmospheric mid - level has provided the conditions for heavy rainfall events in January and February. بارش های حدی باعث رخداد سیلهای بزرگ میشود که بر بسیاری از منابع مورد نیاز انسان آسیب وارد مینماید. هدف این پژوهش آشکارسازی الگوهای همدیدی مولد بارشهای سنگین و ابرسنگین در حوضه درود است. در این مطالعه داده‌های بارش روزانه ایستگاههای حوضه درود و فاکتورهای همدید پایگاه ECMWF استفاده شد. با استفاده از روش صدکها بارش‌های سنگین در صدک 95 و بارشهای ابرسنگین در صدک 99 طی دوره آماری مشخص شدند. با اجرای روش صدکها روی بارشهای روزانه 2 رخداد بارش ابرسنگین (27 مارس 2007، 1 آوریل 2019) و 2 رخداد بارش سنگین(3 فوریه 2006 و 9 ژانویه 1999) استخراج شد. نتایج نشان داد در رخدادهای بارش ابرسنگین بیش از 90 درصد و در رخدادهای بارش سنگین بیش از 70 درصد بارش ماهانه در 24 ساعت ثبت شده بود. نتایج نشان داد در رخدادهای بارشی ابرسنگین یک ناوه عمیق بر روی شرق دریای مدیترانه و بخش غربی ایران مستقر شده و شرایط صعود و ورود سیستم‌های کم‌فشار را برای غرب کشور مهیا کرده است. اما رخدادهای بارشی سنگین در این مطالعه در هر دو رخداد ماه ژانویه و فوریه استقرار سیستم بلوکینگ کم ارتفاع بریده شده در تراز میانی جو شرایط را برای بارش سنگین فراهم اورده است.

https://cccd.znu.ac.ir/article_737316_a3dd30a01342f39cba1581710cd1210e.pdf

دانشگاه زنجان دگرگونی ها و مخاطرات آب و هوایی 2783-0551 3 6 2025 02 19 Satellite Monitoring of Wind chill Hazard and Its Impacts on Military activity in Iran پایش ماهواره‌ای مخاطره سوزباد و اثر آن بر فعالیت نظامی در ایران 261 287 737317 10.30740/cccd.2025.737317 FA حجت الله پاشاپور گروه مطالعات، دانشکده علوم پایه، دانشگاه افسری امام علی، تهران، ایران. حسن رضایی استادیار جغرافیا، دانشگاه افسری امام علی (ع)، تهران، ایران. بهروز آباد دبیر آموزش و پرورش Journal Article 2024 09 12 The wind chill index expresses the degree of real cooling sensation created in the human body, and if this cooling exceeds a threshold it will cause the occurrence of wind chill hazard. The aim of this research is satellite monitoring of wind chill hazard in Iran. In this first step, daily wind speed and air temperature data in the period 1994-2023 for 11,000 days with a spatial resolution of 0.25 by 0.25 degrees of arc were extracted from the ECMWF website. Then, the wind chill index was calculated separately for each day based on the American-Canadian formula. Based on this formula, 3 risk classes were defined for the Wind chill index. The first class was positive values of the Wind chill index, which were without risk. The second class was values between 0 and -9 of the Wind chill index, which were low risk, and the third class was values between -9 and -27 of the Wind chill index, which were named as medium risk. The findings showed that the risk of Wind chill in Iran only occurs in the months of November, December, January, February, and March. This is because in the rest of the year the weather does not cool much and consequently Wind chill will not occur. The findings also showed that due to the prevailing cold conditions at high altitudes, the greatest extent of the risk of Wind chill in the studied region also occurs in the Zagros and Alborz highlands. شاخص سوزباد بیانگر میزان احساس سرمایش واقعی ایجاد شده در بدن انسان است که اگر این سرمایش از آستانهای فراتر رود باعث رخداد مخاطره سوزباد خواهد شد. هدف این پژوهش، پایش ماهوارهای مخاطره سوزباد در ایران است. ابتدا دادههای روزانه سرعت باد و دمای هوا در بازه زمانی 2023-1994 به مدت 11000 روز با تفکیک مکانی 25/0 در 25/0 درجه قوسی از تارنمای ECMWF استخراج شد. سپس بر اساس فرمول آمریکایی-کانادایی شاخص سوزباد در هر روز به صورت جداگانه محاسبه شد. بر اساس این فرمول 3 کلاس ریسکپذیری برای شاخص سوزباد تعریف شد. کلاس اول مقادیر مثبت شاخص سوزباد که بدون مخاطره بود. کلاس دوم مقادیر بین 0 تا 9- شاخص سوزباد که کم مخاطره هستند و کلاس سوم مقادیر 9- تا 27- شاخص سوزباد به عنوان مخاطره متوسط نامگذاری شد. یافتهها نشان داد که مخاطره سوزباد در ایران تنها در ماههای آبان، آذر، دی، بهمن و اسفند رخ میدهد؛ چرا که در بقیه ماههای سال هوا سرمایش زیادی نداشته و متعاقب آن سوزباد نیز رخ نخواهد داد. همچنین، یافتهها نشان داد که به دلیل حاکمیت غالب شرایط سرمایی در ارتفاعات بلند، بیشترین گستره مخاطره سوزباد در منطقه مورد مطالعه نیز در بلندیهای زاگرس و البرز رخ میدهد.

https://cccd.znu.ac.ir/article_737317_5cea799e36772950fbac7195a967d079.pdf

دانشگاه زنجان دگرگونی ها و مخاطرات آب و هوایی 2783-0551 3 6 2025 02 19 Spatiotemporal Analysis of the Impact of Dust Storms on Thermal Stress and the Health of Oak Forests in Ilam Province Using Remote Sensing Data تحلیل زمانی– مکانی اثر گردوغبار بر تنش حرارتی و سلامت جنگل‌های بلوط استان ایلام با استفاده از داده‌های سنجش‌ازدور 288 310 737334 10.30740/cccd.2025.737334 FA مهین هدایتی زاده دانشجو ی دکتری دانشگاه خوارزمی تهران 0009-0003-1911-5238 محمد سلیقه استاد در دانشکده ی جغرافیای دانشگاه خوارزمی تهران 0000-0002-7982-2984 زهرا حجازی زاده استاد در دانشکده جغرافیای خوارزمی تهران 0000-0003-3677-8044 پرویز ضیائیان استاد در دانشکده ی جغرافیای دانشگاه خوارزمی تهران 0000-0002-6510-3786 مهری اکبری استاد در دانشکده ی جغرافیای دانشگاه خوارزمی تهران 0000-0001-5711-2490 Journal Article 2024 11 07 Dust storms are among the most significant environmental hazards in western Iran, exerting considerable impacts on natural ecosystems, particularly the Zagros oak forests. This study aims to investigate the spatiotemporal variations of dust and analyze its effects on the vegetation condition of oak forests in Ilam Province during the period 2005–2020. For this purpose, Aerosol Optical Depth (AOD) was used as an indicator of dust intensity, while the Vegetation Condition Index (VCI) and Temperature Condition Index (TCI) were applied to assess vegetation status and thermal conditions, respectively. MODIS satellite data and Sentinel‑2 imagery were processed within the Google Earth Engine platform. Temporal trends of dust were analyzed using the non‑parametric Kendall’s Tau test, and spatial correlation analysis between AOD and vegetation indices was conducted in the ArcGIS environment.The results indicated that AOD values exhibited interannual variability and increasing trends during certain periods. Spatial correlation between AOD and VCI was negative and statistically significant across large parts of the oak forests, particularly in the southern and southwestern areas of the province, indicating a decline in vegetation condition concurrent with increased dust levels. Moreover, the correlation between AOD and TCI revealed intensified thermal stress under high dust concentrations. The sensitivity map showed that southern areas were most affected, while northern highlands experienced the lowest impact. گردوغبار از مهم‌ترین مخاطرات محیط‌ زیستی در مناطق غربی ایران است که اثرات قابل‌توجهی بر اکوسیستم‌های طبیعی، به‌ ویژه جنگل‌های بلوط زاگرس دارد. هدف این پژوهش بررسی تغییرات زمانی–مکانی گردوغبار و تحلیل اثر آن بر وضعیت پوشش گیاهی جنگل‌های بلوط استان ایلام طی دوره 2005 تا 2020 است. برای این منظور، از شاخص عمق نوری آئروسل (AOD) به‌عنوان نماینده شدت گردوغبار و از شاخص‌های VCI و TCI برای ارزیابی وضعیت و شرایط حرارتی پوشش گیاهی استفاده شد. داده‌های ماهواره‌ای سنجنده MODIS و تصاویر Sentinel‑2 در بستر Google Earth Engine پردازش شدند. تحلیل روند زمانی گردوغبار با آزمون غیرپارامتری Kendall’s Tau و تحلیل همبستگی مکانی بین AOD و شاخص‌های پوشش گیاهی در محیط ArcGIS انجام گرفت. نتایج نشان داد مقادیر AOD دارای نوسانات بین‌سالی و در برخی دوره‌ها روند افزایشی است. همبستگی مکانی بین AOD و VCI در بخش قابل ‌توجهی از جنگل‌های بلوط، به‌ویژه در نواحی جنوبی و جنوب‌غربی استان، منفی و معنادار بوده و کاهش وضعیت پوشش گیاهی همزمان با افزایش گردوغبار را نشان می‌دهد. همچنین، همبستگی AOD و TCI بیانگر تشدید تنش‌های حرارتی با غلظت بالای گردوغبار است. نقشه حساسیت نیز نشان داد مناطق جنوبی بیشترین و نواحی مرتفع شمالی کمترین اثرپذیری را دارند.

https://cccd.znu.ac.ir/article_737334_f743bc9890424e6aa30e0419d637cd58.pdf

دانشگاه زنجان دگرگونی ها و مخاطرات آب و هوایی 2783-0551 3 6 2025 02 19 Forecasting the climate capacity of southern provinces of Iran in 2050 using the SSP2-4.5 scenario and the GFDL-ESM4 model پیش‌یابی ظرفیت اقلیمی استان های جنوبی ایران در سال ۲۰۵۰ با استفاده از سناریوی SSP2-4.5 و مدل GFDL-ESM4 311 352 737335 10.30740/cccd.2025.737335 FA مصطفی قویدل دانشجو Journal Article 2024 07 30 This study evaluates the climate capacity of the southern strip of Iran in 2050. Due to its high climatic sensitivity and the pressures of human activities, this region is considered one of the country’s key areas in confronting climate change, making future climate projections essential. The objective of this research is to identify favorable and unfavorable areas in terms of climate capacity by 2050. For this purpose, the Analytic Hierarchy Process (AHP) method was used. The data used in the study are humidity, wind speed, minimum temperature, maximum temperature, precipitation, longwave radiation, and shortwave radiation from the SSP 245 scenario and the GFDL-ESM4 model on a daily scale. Seven factors were used in the AHP. AHP computations were performed in MATLAB, and spatial maps were generated in R. The results indicate that the northern half of Fars Province and the northeastern part of Khuzestan Province will be the most favorable regions, while Hormozgan Province and the southern half of Sistan and Baluchestan Province will be the least favorable. Among the seven factors, precipitation, temperature, and humidity were identified as the most influential determinants of climatic capacity. در این مطالعه ظرفیت اقلیمی نوار جنوبی ایران در سال 2050 مورد ارزیابی قرار گرفته است. نوار جنوبی ایران به دلیل حساسیت بالای اقلیمی و فشارها و فعالیت های انسانی یکی از مناطق کلیدی کشور در مواجهه با تغییر اقلیم است. از این ‌رو پیش ‌بینی وضعیت اقلیم آینده آن ضروری است. هدف این مطالعه شناسایی مناطق مطلوب و غیر مطلوب در ظرفیت اقلیمی در سال 2050 است. برای اینکار از روش تحلیل سلسله مراتبی استفاده شده است. داده های مورد استفاده مطالعه رطوبت، سرعت باد، حداقل دما، حداکثر دما، بارش، تابش موج بلند و تابش موج کوتاه از سناریو SSP 245 و مدل GFDL-ESM4 در مقیاس روزانه هستند. در تحلیل سلسله مراتبی از 7 عامل بهره برداری شد. جهت انجام تحلیل سلسله مراتبی از زبان برنامه نویسی متلب و جهت تولید نقشه ها از زبان برنامه نویسی R استفاده شد. نتایج نشان داد که نیمه شمالی استان فارس و شمال شرق استان خوزستان مطلوب ترین مناطق و کل استان هرمزگان و نیمه جنوبی سیستان و بلوچستان نامطلوب ترین مناطق در ظرفیت اقلیمی نوار جنوبی ایران در سال 2050 هستند. همچنین مهم ترین عوامل در ظرفیت اقلیمی سه عامل بارش، دما و رطوبت تشخیص داده شد.

https://cccd.znu.ac.ir/article_737335_799a017abc53247c2f830754598a8232.pdf