بررسی تغییرات خشکسالی‌های ایران با رویکرد تغییر اقلیم

حجازی زاده, زهرا; علیجانی, بهلول; سلیقه, محمد; نادی, ساناز

بررسی تغییرات خشکسالی‌های ایران با رویکرد تغییر اقلیم

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

زهرا حجازی زاده ¹

بهلول علیجانی ²

محمد سلیقه ³

ساناز نادی ⁴

¹ استاد دانشکده علوم جغرافیایی دانشگاه خوارزمی

² دانشگاه خوارزمی- دانشکده علوم جغرافیایی- گروه آب و هواشناسی، تهران، ایران

³ گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده علوم جغرافیایی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران

⁴ دانشجوی دکتری دانشگاه خوارزمی

چکیده

در این پژوهش تغییرات خشکسالی ایران با استفاده از داده‌های بارش 100 ایستگاه سینوپتیک و شاخص بارش استاندارد (SPI) برای بازه زمانی 1990 تا 2020 مطالعه شد. سپس الگوی جوی موثر بر رخداد خشکسالی‌ها تحلیل همدیدی شد. نتایج نشان داد که تعداد سال‌های همراه با خشکسالی‌ و شدت آن در کشور طی دوره مورد مطالعه افزایش یافته است. شدت و گستره مکانی خشکسالی در فصل زمستان بیشتر از فصل پاییز افزایش بوده است. در دهه 90 گستره ترسالی بیشتر از خشکسالی بوده است. با شروع دهه دوم (2010-2000) شدت و گستره مکانی خشکسالی و تعداد خشکسالی‌ها افزایش یافته است. این روند تا سال 2016 تداوم داشته است بطوریکه شدیدترین خشکسالی‌های کشور طی دهه اخیر به وقوع پیوسته است. افزایش گستره خشکسالی در فصل زمستان (ماه ژانویه و مارس) طی دهه اخیر مشهودتر است. مسلما این شرایط ناشی از تغییرات آب و هوایی و تغییر در رفتار الگوهای گردشی بوده است. از لحاظ همدیدی نیز شدیدترین خشکسالی‌های کشور در دوره سرد سال زمانی رخ می‌دهد که پرفشار جنب حاره تا عرض 30 درجه شمالی گسترش یابد. در این صورت شرایط پایداری به دلیل عدم شرایط صعود و عبور امواج بارشی حاکم می‌شود. به طور کلی خشکسالی‌های کشور طی دوره مورد مطالعه افزایش یافته است و گستره مکانی خشکسالی‌ها تحت تاثیر موقعیت مکانی پرفشار جنب حاره‌ای قرار دارد.

کلیدواژه‌ها

خشکسالی

روند

تغییر اقلیم

پرفشار جنب حاره‌ای

ایران

موضوعات