گروه جغرافیا. دانشکده علم انسانی. دانشگاه زنجان. زنجان. ایران
چکیده
یکی از خصوصیات منحصربهفرد دشتهای شمالی حوضه آبی زنجان رود در استان زنجان، وجود رودخانههایی است که بهموازات هم در درههای عمیقی جریان دارند که با توجه به وضعیت شیب، قادر به دریافت روانابهای سطوح اطرافشان نیستند. درهای عمیق در بین دشتهای هموار و کم عارضه، بیانکننده عدم انطباق لندفرمها با فرآیندهای کنونی است. تحلیل ژئومورفولوژیکی چنین دشتها و درههایی بر اساس بررسیهای میدانی (وضعیت آبراههها، درههای آبشخور مانند و وسیع، مورن های سرگردان و رسوبات مخلوط یخچالی)، تفسیر شواهد ژئومورفولوژیکی از روی نقشههای توپوگرافی و زمینشناسی، به همراه بازسازی شرایط اقلیمی گذشته انجامشده است. شواهد منعکسشده در نقشههای توپوگرافی و مطالعات میدانی از نبود شرایط لازم برای شکلگیری مخروطافکنه وسیع حکایت دارد؛ درحالیکه حفر درههای عمیق در دل مخروطافکنه های بههمپیوسته قدیمی رخداده که کل دشت را پوشیدهاند. رودخانههایی مثل سهرین، سارمساقلو و قرهچریان با وسعت حوضه آبریز قابلتوجه در نواحی کوهستانی، در درههایی با عمق بیش از صد متر در خارج از کوهستان جاری هستند و گاه با حفظ اختلاف ارتفاع اولیه نسبت به نواحی اطراف، به زنجان رود متصل میشوند. نتایج حاکی از حاکمیت فرایندهای تکتونیکی، آلوویالی (تشکیل مخروطافکنه های وسیع)، تغییر سطح اساس زنجان رود، یخچال و فلوویال در تحول دشتهای شمالی زنجان رود است.
