تحلیل زمانی مکانی اثر گردوغبار بر تنش حرارتی و سلامت جنگل‌های بلوط استان ایلام با استفاده از داده‌های سنجش‌ازدور

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجو ی دکتری دانشگاه خوارزمی تهران

2 استاد در دانشکده ی جغرافیای دانشگاه خوارزمی تهران

3 استاد در دانشکده جغرافیای خوارزمی تهران

10.30740/cccd.2025.737334
چکیده
گردوغبار از مهم‌ترین مخاطرات محیط‌ زیستی در مناطق غربی ایران است که اثرات قابل‌توجهی بر اکوسیستم‌های طبیعی، به‌ ویژه جنگل‌های بلوط زاگرس دارد. هدف این پژوهش بررسی تغییرات زمانیمکانی گردوغبار و تحلیل اثر آن بر وضعیت پوشش گیاهی جنگل‌های بلوط استان ایلام طی دوره 2005 تا 2020 است. برای این منظور، از شاخص عمق نوری آئروسل (AOD) به‌عنوان نماینده شدت گردوغبار و از شاخص‌های VCI و TCI برای ارزیابی وضعیت و شرایط حرارتی پوشش گیاهی استفاده شد. داده‌های ماهواره‌ای سنجنده MODIS و تصاویر Sentinel‑2 در بستر Google Earth Engine پردازش شدند. تحلیل روند زمانی گردوغبار با آزمون غیرپارامتری Kendall’s Tau و تحلیل همبستگی مکانی بین AOD و شاخص‌های پوشش گیاهی در محیط ArcGIS انجام گرفت. نتایج نشان داد مقادیر AOD دارای نوسانات بین‌سالی و در برخی دوره‌ها روند افزایشی است. همبستگی مکانی بین AOD و VCI در بخش قابل ‌توجهی از جنگل‌های بلوط، به‌ویژه در نواحی جنوبی و جنوب‌غربی استان، منفی و معنادار بوده و کاهش وضعیت پوشش گیاهی همزمان با افزایش گردوغبار را نشان می‌دهد. همچنین، همبستگی AOD و TCI بیانگر تشدید تنش‌های حرارتی با غلظت بالای گردوغبار است. نقشه حساسیت نیز نشان داد مناطق جنوبی بیشترین و نواحی مرتفع شمالی کمترین اثرپذیری را دارند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات