واکاوی روند میانگین فراوانی بارش سالانه در شمال باختری ایران در دوره آماری 1970 تا 2013 میلادی با به کارگیری رگرسیون چندجمله ای و تبدیل موجک گسسته

عساکره, حسین; شادمان, حسن

doi:10.30470/cccd.2024.714736

واکاوی روند میانگین فراوانی بارش سالانه در شمال باختری ایران در دوره آماری 1970 تا 2013 میلادی با به کارگیری رگرسیون چندجمله ای و تبدیل موجک گسسته

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

حسین عساکره ¹

حسن شادمان ²

¹ هیات علمی دانشگاه زنجان

² دانشگاه زنجان

https://doi.org/10.30470/cccd.2024.714736

چکیده

یکی از ویژگی‌های بارش دگرگونی‌های درازمدت آن در راستای زمان است. با نگرش به پیچیدگی‌های رفتار بارش به‌کارگیری روش‌های غیرخطی می‌تواند سبب شود تا شناخت بهتری از این پدیده به دست آید. ازاین‌رو در این پژوهش کوشش شده است تا با به‌کارگیری الگوهای چندجمله‌ای در کنار روش خطی روند فراوانی بارش سالانه‌ی شمال باختری ایران در دوره آماری 1970 تا 2013 میلادی بررسی شود. همچنین برای کاهش اثر وردایی و افت‌وخیز‌ها بر روند از تبدیل موجک گسسته استفاده‌شده است. سری زمانی مورد استفاده برای بررسی روند از داده‌های شبکه‌ای بارش روزانه‌ی شمال باختری ایران از تاریخ 1/1/1970 تا 31/12/2013 (16071 روز) به‌دست‌آمده است. داده‌های شبکه‌ای یادشده نیز دستاورد میان‌یابی بارش روزانه با روش کریجینگ در دستگاه مختصات لامبرت مخروطی هم‌شکل هستند. یافته‌ها نشان داد که فراوانی بارش سالانه در شمال باختری ایران، در دوره موردبررسی از یک الگوی درجه 3 پیروی می‌کند؛ به‌گونه‌ای که میانگین فراوانی بارش سالانه در دهه‌ی نخست (1970 میلادی) با شتاب زیاد افزایش‌یافته است. از سال‌های نخستین دهه‌ی 80 روند کاهشی معنی‌داری در داده‌ها شکل‌گرفته و نزدیک به 3 دهه شمار روزهای بارشی در حال کاهش بوده است. بااین‌همه در سال‌های پایانی بار دیگر روند افزایشی آغازشده و فراوانی بارش سالانه روبه افزایش رفته است. همچنین یافته‌ها نشان داد که تجزیه داده‌ها با تبدیل موجک همگام با حفظ میانگین و رفتار درازمدت در مؤلفه تقریب، وردایی و افت‌وخیزهای بارش را نیز از این مؤلفه پالایش کرده است. ازاین‌رو مؤلفه بسامد پایین به‌دست‌آمده از تجزیه سری نماینده شایسته‌ای برای برآورد روند است.

کلیدواژه‌ها

بارش

رگرسیون چندجمله‌ای

تبدیل موجک

شمال باختری ایران

موضوعات