تحلیل سری های زمانی تغییرات دما و رطوبت نسبی در ایستگاه‌های منتخب ایران

غفاری, درنا; محمد خورشیددوست, علی; رستم زاده, هاشم; دارند, محمد

doi:10.30740/cccd.2026.2078059.1089

تحلیل سری های زمانی تغییرات دما و رطوبت نسبی در ایستگاه‌های منتخب ایران

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

درنا غفاری ¹

علی محمد خورشیددوست ²

هاشم رستم زاده ³

محمد دارند ⁴

¹ دپارتمان آب و هواشناسی دانشگاه تبریز

² گروه آب و هواشناسی، دانشکده برنامه‌ریزی و علوم محیطی، دانشگاه تبریز

³ گروه آب و هواشناسی، دانشکده برنامه‌ریزی و علوم محیطی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران.

⁴ . استاد گروه آب و هواشناسی، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران

10.30740/cccd.2026.2078059.1089

چکیده

ایران به عنوان یکی از کانون‌های اصلی تغییر اقلیم، پاسخ‌های هیدروکلیماتیک پیچیده و ناهمگنی را به گرمایش جهانی نشان می‌دهد. این پژوهش با هدف تحلیل دینامیک زمانی دما و رطوبت نسبی، داده‌های ماهانه پنج ایستگاه سینوپتیک معرف (اهواز، بندرانزلی، تبریز، زاهدان و یزد) را در یک دوره ۳۸ ساله (۱۹۸۶-۲۰۲۳) مورد بررسی قرار داد. برای مدل‌سازی رفتار سری‌های زمانی، از یک چارچوب مقایسه‌ای شامل مدل‌های میانگین متحرک (MA)، خودهمبسته یکپارچه میانگین متحرک (ARIMA) و هموارسازی نمایی هالت-وینترز (Holt-Winters) استفاده شد. پیش از مدل‌سازی، ساختار توزیع داده‌ها از طریق آزمون اندرسون-دارلینگ و تحلیل گرافیکی احتمال ارزیابی گردید. نتایج حاکی از یک روند گرمایشی پایدار و معنادار در تمامی ایستگاه‌ها بود که همگرایی پاسخ حرارتی در مقیاس کشوری را تأیید می‌کند. در مقابل، رطوبت نسبی واگرایی عمیقی را به نمایش گذاشت. مهم‌ترین یافته، شناسایی شواهد قدرتمند تغییر رژیم اقلیمی در ایستگاه تبریز بود؛ در این ایستگاه، توزیع فراوانی دوقله‌ای (Bimodal) رطوبت که از طریق تحلیل‌های تشخیصی آشکار شد، یک گذار ناگهانی به یک حالت اقلیمی پایدار و خشک‌تر را نشان می‌دهد. ارزیابی مدل‌ها نیز برتری مطلق رویکرد هالت-وینترز را به دلیل قابلیت انطباق با روند و مؤلفه‌های فصلی اثبات کرد. این یافته‌ها مؤید آن است که مدل‌های خطی استاندارد برای ارزیابی تغییرات اقلیمی در مناطق در حال گذار ناکافی بوده و راهبردهای سازگاری منطقه‌ای باید مبتنی بر درک این پاسخ‌های غیرخطی و ناهمگن تدوین شوند.

کلیدواژه‌ها

تغییرات اقلیمی

رطوبت نسبی

دما

سری‌های زمانی

ایران

موضوعات